အနှစ်ချုပ်
ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားတွင် တင်ပိဋကတ်ကို ကျောက်ပြားလျှာ ၇၂၉ ချပ်ဖြင့် ထွင်းထုထားပြီး ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်ဟု UNESCO World Heritage Centre နှင့် Wikipedia မှတ်တမ်းများက ဖော်ပြသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းတစ်ခုတည်းကပင် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာပညာရှင်များ၏ စိတ်ရှည်မှုနှင့် တိကျသေချာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ မန္တလေးမြို့ရှိ သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများသည် ကျွန်းသား၊ အုတ်၊ ကျောက်နှင့် ရွှေချ အလှဆင်မှုတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ထူးခြားသော တိုင်းရင်းသား ဗိသုကာဟန်တစ်ရပ်ကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာပုံစံများ၊ တည်ဆောက်ပုံ...
မာတိကာ
- 1 ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာ၏ နောက်ခံသမိုင်း
- 2 သစ်သားဗိသုကာ – ကျွန်းသားနှင့် တိုင်ထောင်စနစ်
- 3 ပြာသာဒ်နှင့် အမိုးထပ်များ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်
- 4 နန်းတော်တံတိုင်းနှင့် မြို့ပြ ဒီဇိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ
- 5 အုတ်နှင့် ကျောက် – ဘုရားနှင့် ကျောင်းဆောက်လုပ်မှု
- 6 အလှဆင်ပညာ – ပန်းပု၊ ဖန်စီနှင့် ရွှေချ
- 7 ဗိသုကာပုံစံ နှိုင်းယှဉ်ချက်
- 8 ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် အခြေအနေ
- 9 အမေးများသော မေးခွန်းများ (FAQ)
- 9.1 ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း အဆောက်အအုံများကို ဘာ့ကြောင့် ကျွန်းသားဖြင့်သာ တည်ဆောက်ခဲ့သနည်း
- 9.2 ပြာသာဒ် အမိုးထပ်အရေအတွက်က ဘာကို ဆိုလိုသနည်း
- 9.3 ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသည် ဘာ့ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း
- 9.4 ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားကို ဘာ့ကြောင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စာအုပ်ဟု ခေါ်သနည်း
- 9.5 မန္တလေး နန်းမြို့၏ ဒီဇိုင်းတွင် နက္ခတ်ဗေဒင် ဘယ်လို ပါဝင်သနည်း
- 9.6 ၂၀၂၅ ငလျင်ပြီးနောက် သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ၏ အခြေအနေ မည်သို့ရှိသနည်း
- 9.7 နန်းတော်ကို ဘယ်အချိန်က ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သနည်း
- 9.8 ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာကို လေ့လာရန် ဘယ်နေရာများသို့ သွားသင့်သနည်း
- 10 လက်တွေ့ လမ်းညွှန် – မန္တလေးရှိ ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ နေရာများ လေ့လာရေး ခရီးစဉ်
- 11 ဖြစ်ရပ်လေ့လာချက် – ရွှေနန်းတော်ကျောင်း ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်
- 12 ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် တိုင်းတာမှု နည်းပညာများ
- 13 အဖြစ်များသော အမှားများနှင့် ရှောင်ရှားနည်း
- 14 ၂၀၂၅ ခုနှစ် မန္တလေးငလျင်နှင့် ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ၏ ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်ရည်
- 15 ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ပစ္စည်းဈေးနှုန်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်
- 16 သစ်သားအဆစ်အဆက် တည်ဆောက်နည်း အဆင့်ဆင့်
- 17 ရိုးရာ တိုင်းတာရေး ယူနစ်များနှင့် အချိုးအစား ဒီဇိုင်း စနစ်
- 18 ကျွန်းသား ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး – ခြ၊ မှိုနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်
- 19 Related Reading
- 20 အကိုးအကား
- 20.1 ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
- 20.2 ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားတွင် တင်ပိဋကတ်ကို ကျောက်ပြားလျှာ ၇၂၉ ချပ်ဖြင့် ထွင်းထုထားပြီး ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်ဟု UNESCO World Heritage Centre နှင့် Wikipedia မှတ်တမ်းများက ဖော်ပြသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းတစ်ခုတည်းကပင် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာပညာရှင်များ၏ စိတ်ရှည်မှုနှင့် တိကျသေချာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ မန္တလေးမြို့ရှိ သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများသည် ကျွန်းသား၊ အုတ်၊ ကျောက်နှင့် ရွှေချ အလှဆင်မှုတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ထူးခြားသော တိုင်းရင်းသား ဗိသုကာဟန်တစ်ရပ်ကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာပုံစံများ၊ တည်ဆောက်ပုံ နည်းပညာများနှင့် ၎င်းတို့နောက်ကွယ်က အနက်အဓိပ္ပာယ်များကို အသေးစိတ် တင်ပြပါမည်။
မန္တလေးကို ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုစဉ်က ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၁၇၅၂–၁၈၈၅) ၏ နောက်ဆုံးနေပြည်တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နန်းတော်နှင့် ဘုရားကျောင်းကန်များ၏ ဒီဇိုင်းသည် ယခင်နေပြည်တော်များဖြစ်သော အင်းဝနှင့် အမရပူရတို့၏ အစဉ်အလာကို ဆက်ခံကာ ပိုမို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ဖော်ဆောင်ထားသည်။ မန္တလေး နန်းတော်နှင့် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ လမ်းညွှန် တွင် အဆောက်အအုံတစ်ခုချင်း၏ တည်နေရာများကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာ၏ နောက်ခံသမိုင်း
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်သည် ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် အလောင်းဘုရား (ဦးအောင်ဇေယျ) တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် သီပေါမင်း နန်းကျသည်အထိ တည်တံ့ခဲ့ကြောင်း Britannica နှင့် Wikipedia မှတ်တမ်းများက အတည်ပြုသည်။ ဤ ၁၃၃ နှစ်ကာလအတွင်း မြန်မာ ဗိသုကာပညာသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ပြီး၊ နန်းတွင်းသုံး အဆောက်အအုံများတွင် သီးခြားပုံစံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ဘုရင်များသည် နေပြည်တော်ကို မကြာခဏ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသဖြင့် အဆောက်အအုံများကို ဖြုတ်သိမ်း၍ နေရာသစ်တွင် ပြန်လည်တပ်ဆင်နိုင်သော ဒီဇိုင်းကို အလေးထားခဲ့ကြသည်။
မင်းတုန်းမင်းသည် အမရပူရမှ နန်းတော်အဆောက်အအုံ အများအပြားကို ဖြုတ်ယူ၍ မန္တလေးတွင် ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဤနည်းပညာက ကျွန်းသား တိုင်ထောင်စနစ်၏ ပြောင်းရွှေ့နိုင်စွမ်းကို သက်သေပြသည်။ နေပြည်တော်အသစ်သို့ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ နန်းတော်တည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းကြီးသည် ၁၈၅၇ မှ ၁၈၅၉ အတွင်း အပြီးသတ်ခဲ့သည်ဟု Wikipedia က မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုခေတ်ဗိသုကာ၏ အဓိက လက္ခဏာသည် ဘာသာရေး၊ နန်းတွင်းအာဏာနှင့် နက္ခတ်ဗေဒင် ယုံကြည်မှုတို့ကို ဒီဇိုင်းတစ်ခုတည်းတွင် ပေါင်းစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နန်းတော်တည်ထောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို သိလိုပါက မန္တလေး နန်းတော် သမိုင်း ဆောင်းပါးတွင် တည်ထောင်ခြင်းမှ ယနေ့အထိ ဖြစ်စဉ်ကို အဆင့်ဆင့် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
သစ်သားဗိသုကာ – ကျွန်းသားနှင့် တိုင်ထောင်စနစ်
ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအဆောက်အအုံ အများစုကို ကျွန်းသားဖြင့်သာ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ကျွန်းသား အရင်းအမြစ် အကြွယ်ဝဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ကျွန်းသားသည် ရေဒဏ်၊ ပိုးဒဏ်နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကောင်းစွာ ခံနိုင်သဖြင့် အပူပိုင်းဒေသ အဆောက်အအုံများအတွက် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်။ တိုင်ကြီးများကို မြေအောက်တွင် မစိုက်ဘဲ ကျောက်ဖျာ သို့မဟုတ် အုတ်ခုံပေါ်တွင် တင်ထားသော “တိုင်ထောင်” စနစ်ကို သုံးခဲ့ကြသည်။
ဤစနစ်တွင် တိုင်၊ ထုပ်၊ တန်းနှင့် ဒိုင်းတို့ကို သံချွန်မသုံးဘဲ အချောင်းချင်း စပ်ဆက်ထားသည်။ အဆောက်အအုံ တစ်ခုလုံးကို ဖြုတ်၍ နေရာသစ်တွင် ပြန်တပ်နိုင်ခြင်းသည် ဤနည်းပညာ၏ အားသာချက် ဖြစ်သည်။ ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသည် ဤပြောင်းရွှေ့နိုင်စွမ်း၏ အကောင်းဆုံး သက်သေ ဖြစ်သည်။ မူလက မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းတွင်း အဆောက်အအုံတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံသည့်နေရာ ဖြစ်သည်ဟု Wikipedia က မှတ်တမ်းတင်သည်။
သီပေါမင်းသည် ၁၈၈၀ ဝန်းကျင်တွင် ထိုကျောင်းဆောင်ကို နန်းမြို့အပြင်သို့ ဖြုတ်ရွှေ့၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းအဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဤ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့်ပင် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မီးဘေးတွင် နန်းတော်အတွင်းရှိ အဆောက်အအုံ အများစု ပျက်စီးသွားသော်လည်း ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသည် မပျက်စီးဘဲ ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် မူရင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျွန်းသား ဗိသုကာ၏ အစစ်အမှန် နမူနာ တစ်ခုတည်းသော ကျန်ရစ်သူဟု ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။
ကျွန်းသား ထွင်းထုမှု အနုပညာသည် ဗိသုကာနှင့် ခွဲ၍မရသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤ ရိုးရာ လက်မှုပညာ၏ နောက်ခံကို မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း သမိုင်းကြောင်းနှင့် မင်းဆက်အမွေအနှစ် ဆောင်းပါးတွင် ပိုမို လေ့လာနိုင်သည်။
ပြာသာဒ်နှင့် အမိုးထပ်များ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာ၏ အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာမှာ “ပြာသာဒ်” ဟုခေါ်သော အမိုးထပ်ဆင့်ထားသော အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။ အမိုးထပ်အရေအတွက်က အဆောက်အအုံ၏ အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြသည်။ ဘုရင့်အာဏာ အမြင့်ဆုံးကို ကိုယ်စားပြုသော လွှတ်တော်ကြီးအထက်ရှိ ပြာသာဒ်တွင် အမိုး ၇ ဆင့် ဆင့်ထားသည်ဟု Wikipedia မှ Mandalay Palace မှတ်တမ်းက ဖော်ပြသည်။ အမိုးထပ်များက ထီးဖြူ ၇ ဆင့်နှင့် ဆက်စပ်ပြီး ဘုရင်စည်းစိမ်၏ သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။
ပြာသာဒ်ဒီဇိုင်းကို ဘုရားကျောင်းကန်များတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ မြေအောက်ဘုံမှ မိုးကောင်းကင်သို့ တက်လှမ်းသွားသော အမိုးဆင့်များသည် မြေဆုံ (မေရုတောင်) ၏ သင်္ကေတဟု ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာ အယူအဆတွင် ဖော်ပြသည်။ အောက်ခြေ ကျယ်၍ အထက်သို့ ကျဉ်းသွားသော ပုံစံက မျက်စိကို အပေါ်သို့ ဆွဲတင်ပေးကာ ဘုရားပွဲတော်များ၏ မြင့်မြတ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အမိုးထောင့်များတွင် “နဂါးဆန်” ဟုခေါ်သော အကွေးအကောက်များ တပ်ဆင်ထားပြီး ၎င်းတို့သည် မိုးကြိုးနှင့် ဆိုးသွမ်းသော ဝိညာဉ်များကို တားဆီးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
အမိုးထပ်ဆင့် ဒီဇိုင်းသည် လက်တွေ့ အသုံးဝင်မှုလည်း ရှိသည်။ မိုးရေများကို လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းစေပြီး၊ ထပ်ဆင့်ကြားရှိ အပေါက်များက အပူနှင့် လေဝင်လေထွက်ကို ကောင်းမွန်စေသည်။ အပူပိုင်းဒေသ၏ ပူပြင်းသော ရာသီဥတုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားသော ဤ ဒီဇိုင်းသည် အလှနှင့် အသုံးတည့်မှု နှစ်ခုစလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည်။
နန်းတော်တံတိုင်းနှင့် မြို့ပြ ဒီဇိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ
မန္တလေး နန်းမြို့ကို လေးထောင့်ပုံစံ မှန်ကန်စွာ တည်ဆောက်ထားပြီး၊ နက္ခတ်ဗေဒင်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာ အယူအဆအရ အလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကို ထားရှိသည်။ တံတိုင်း တစ်ဖက်လျှင် အလျား ၂ ကီလိုမီတာခန့်ရှိပြီး၊ အုတ်တံတိုင်း အမြင့် ၈ မီတာ (၂၆ ပေ) ခန့်ရှိသည်ဟု Wikipedia မှ Mandalay Palace မှတ်တမ်းက ဖော်ပြသည်။ တံတိုင်းပတ်လည်တွင် အကျယ် ၆၄ မီတာ (၂၁၀ ပေ) ရှိသော ကျုံးကြီးဖြင့် ဝိုင်းရံထားသည်။
တံတိုင်းတွင် တံခါးပေါက် ၁၂ ပေါက် ရှိပြီး၊ တစ်ဖက်လျှင် ၃ ပေါက်စီ ထားရှိသည်။ တံခါးပေါက် ၁၂ ပေါက်က ရာသီခွင် ၁၂ ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ တံတိုင်းအပေါ်တွင် အကြားအကွာ ညီညာစွာ “ပြတ်တင်း” ဟုခေါ်သော ကင်းမျှော်စင် အမိုးထပ်များ တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤ ဖွဲ့စည်းပုံ တစ်ခုလုံးသည် နက္ခတ်ဗေဒင်နှင့် ဘုရင့်အာဏာ၏ ပြယုဂ်ကို မြို့ပြ ဒီဇိုင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။
| အင်္ဂါရပ် | တိုင်းတာချက် | ရင်းမြစ် |
|---|---|---|
| တံတိုင်း တစ်ဖက်အလျား | ၂ ကီလိုမီတာ ခန့် | Wikipedia (Mandalay Palace) |
| တံတိုင်း အမြင့် | ၈ မီတာ (၂၆ ပေ) | Wikipedia (Mandalay Palace) |
| ကျုံး အကျယ် | ၆၄ မီတာ (၂၁၀ ပေ) | Wikipedia (Mandalay Palace) |
| တံခါးပေါက် အရေအတွက် | ၁၂ ပေါက် (၃ ပေါက်စီ) | Wikipedia (Mandalay Palace) |
| လွှတ်တော်ကြီး ပြာသာဒ် အမိုးထပ် | ၇ ဆင့် | Wikipedia (Mandalay Palace) |
| တည်ဆောက်ပြီးစီးနှစ် | ၁၈၅၇–၁၈၅၉ | Wikipedia / Britannica |
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တိုက်ပွဲများကြောင့် နန်းတော်အတွင်းရှိ ကျွန်းသား အဆောက်အအုံ အများစု မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်ဟု Britannica က မှတ်တမ်းတင်သည်။ မြန်မာအစိုးရသည် ၁၉၈၉–၁၉၉၀ ဝန်းကျင်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး စတင်ခဲ့ပြီး၊ မူရင်းပုံစံအတိုင်း ကွန်ကရစ်နှင့် ကျွန်းသား အချို့ဖြင့် ပြန်လည် ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ အဆောက်အအုံ တစ်ခုချင်းစီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို မန္တလေး သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ အပြည့်အစုံ လမ်းညွှန် တွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။
အုတ်နှင့် ကျောက် – ဘုရားနှင့် ကျောင်းဆောက်လုပ်မှု
နန်းတွင်း အဆောက်အအုံများကို ကျွန်းသားဖြင့် တည်ဆောက်သော်လည်း၊ ဘုရားစေတီနှင့် ကျောင်းအချို့ကိုမူ အုတ်နှင့် ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားသည် ဤ ကျောက်ဗိသုကာ၏ အကောင်းဆုံး နမူနာ ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ တင်ပိဋကတ်ကို ကျောက်ပြားလျှာ ၇၂၉ ချပ်ပေါ်တွင် ထွင်းထုကာ ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်ဟု UNESCO World Heritage Centre က ဖော်ပြသည်။ ကျောက်ပြားတစ်ချပ်စီကို သီးခြား ဖြူဖွေးသော စေတီငယ် (ကျောက်စာကူ) တစ်ဆူစီတွင် ထားရှိသဖြင့် ၎င်းကို “ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စာအုပ်” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
အတုမရှိ ကျောင်းတော်ကြီးသည် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သော အုတ်နှင့် အင်္ဂတေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကျောင်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နန်းတွင်းသုံး ကျွန်းသား ကျောင်းများနှင့် မတူဘဲ၊ အင်္ဂတေ ပန်းပု အလှဆင်မှုဖြင့် ထူးခြားသည်။ ၁၈၉၀ ဝန်းကျင်တွင် မီးဘေး ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု Wikipedia က မှတ်တမ်းတင်သည်။
ကျောက်ထွင်းပညာသည် ဤ အဆောက်အအုံများ၏ အလှအပတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မန္တလေး၏ ရိုးရာ ကျောက်ထွင်းလုပ်ငန်းနှင့် ၎င်း၏ ယနေ့ခေတ် အခြေအနေကို မန္တလေး ကျောက်ထု Review ဆောင်းပါးတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ကျောက်ဆစ် ဆရာများ၏ အစဉ်အလာသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်မှ ယနေ့တိုင် ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။
အလှဆင်ပညာ – ပန်းပု၊ ဖန်စီနှင့် ရွှေချ
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာ၏ မျက်နှာစာများကို မြန်မာ့ရိုးရာ “ပန်းဆယ်မျိုး” အနုပညာဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ကျွန်းသား မျက်နှာကြက်နှင့် နံရံများတွင် နဂါး၊ ကိန္နရီ၊ ပန်းနွယ်နှင့် ဇာတ်တော်ပုံများကို နက်ရှိုင်းစွာ ထွင်းထုထားသည်။ ဤ “ပန်းပု” အနုပညာသည် အလင်းအမှောင် ထင်ဟပ်မှုဖြင့် အဆောက်အအုံကို အသက်ဝင်စေသည်။
ဖန်ခွက် အပိုင်းအစများကို ဆေးသားတွင် မြှုပ်ကာ ရောင်စုံ တောက်ပစေသော “ဖန်ချည်ရွှေချ” နည်းပညာသည် နန်းတွင်း အဆောက်အအုံများ၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။ နေရောင်အောက်တွင် ဖန်စီများ တလက်လက် တောက်ပခြင်းက ပွဲတော်များ၏ စည်ကားသိုက်မြိုက်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ နံရံ၊ တိုင်နှင့် မျက်နှာကြက်တို့ကို ရွှေချကာ၊ ဘုရင့်အဆောက်အအုံ၏ စည်းစိမ်ကို ဖော်ကျူးသည်။
ယွန်းထည်နှင့် ကြေးထည် အလှဆင်ပစ္စည်းများသည်လည်း နန်းတွင်း ဗိသုကာ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤ အလှဆင် လက်မှုပညာများ၏ နောက်ခံကို မန္တလေးမြို့၏ ရိုးရာ လက်မှုပညာများ – ကြေးထည်၊ ပန်းထိမ်နှင့် ကျောက်စိမ်း ဆောင်းပါးတွင် ပိုမို လေ့လာနိုင်သည်။ ဗိသုကာနှင့် လက်မှုပညာသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ခွဲ၍မရအောင် ဆက်စပ်နေခဲ့သည်။
အလှဆင်ရာတွင် အသုံးပြုသော အရောင်များတွင်လည်း အဓိပ္ပာယ် ရှိသည်။ ရွှေရောင်က ဘုရင်နှင့် ဘုရားကို၊ အနီရောင်က အာဏာနှင့် ကာကွယ်မှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤ အရောင်စနစ်နှင့် သင်္ကေတများသည် ကြည့်ရှုသူအား အဆောက်အအုံ၏ ရာထူးအဆင့်ကို ချက်ချင်း ခွဲခြားသိစေသည်။
ဗိသုကာပုံစံ နှိုင်းယှဉ်ချက်
ကုန်းဘောင်ခေတ် အဆောက်အအုံများကို တည်ဆောက်ပစ္စည်း၊ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံအလိုက် ခွဲခြားကြည့်လျှင် ၎င်းတို့၏ ကွဲပြားမှုကို ပိုမို ရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်သည်။ အောက်ပါ ဇယားသည် အဓိက အဆောက်အအုံ အမျိုးအစား သုံးမျိုးကို နှိုင်းယှဉ်ပြထားသည်။
| အမျိုးအစား | အဓိက ပစ္စည်း | ဒီဇိုင်း လက္ခဏာ | နမူနာ အဆောက်အအုံ |
|---|---|---|---|
| နန်းတွင်းအဆောက်အအုံ | ကျွန်းသား | ပြာသာဒ်အမိုးထပ်၊ တိုင်ထောင်၊ ရွှေချ | ရွှေနန်းတော်ကျောင်း |
| ဘုရားစေတီ | အုတ်နှင့် ကျောက် | ခေါင်းလောင်းပုံ၊ ထီးတင်၊ ရွှေသကၤန်း | ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရား |
| ဘုန်းကြီးကျောင်း | အုတ်/အင်္ဂတေ | အင်္ဂတေပန်းပု၊ ဆင်ဝင် | အတုမရှိ ကျောင်းတော်ကြီး |
ဤ နှိုင်းယှဉ်ချက်မှ တွေ့ရသည်မှာ ပစ္စည်းရွေးချယ်မှုသည် ရည်ရွယ်ချက်နှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြောင်းရွှေ့ရန် လိုအပ်နိုင်သော နန်းတွင်း အဆောက်အအုံများကို ကျွန်းသားဖြင့်၊ ထာဝစဉ် တည်တံ့စေလိုသော ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများကို အုတ်နှင့် ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ဗဂန်ဒေသ ဗိသုကာနှင့် မန္တလေး ဗိသုကာ၏ ကွဲပြားမှုကိုလည်း မန္တလေး နှင့် ဗဂန် နှိုင်းယှဉ်ချက် ဆောင်းပါးတွင် ဆက်လက် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာနိုင်သည်။
ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် အခြေအနေ
၂၀၂၆ ခုနှစ် အနေအထားအရ၊ မန္တလေး သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများကို ထိန်းသိမ်းရေးသည် အဓိက စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ မန္တလေး ငလျင်ကြီးကြောင့် ဒေသတွင်း သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံ အများအပြား ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း သတင်းဌာနများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းသား အဆောက်အအုံများသည် မြေငလျင်ဒဏ်ကို အုတ်အဆောက်အအုံများထက် ပိုမို ခံနိုင်ရည်ရှိသော်လည်း၊ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသော သစ်သားများသည် ပိုးဖားနှင့် ဆွေးမြေ့ခြင်း အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။
UNESCO ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ယာယီစာရင်း (Tentative List) တွင် အထက်မြန်မာ ရှေးဟောင်းမြို့တော်များ ပါဝင်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း UNESCO World Heritage Centre က ဖော်ပြသည်။ ဤ စာရင်းဝင်မှုသည် ဒေသတွင်း ဗိသုကာအမွေအနှစ်ကို နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိစေသည်။ ကျွမ်းကျင် ဗိသုကာ သမိုင်းပညာရှင်များက ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေးတွင် မူရင်း နည်းပညာနှင့် ပစ္စည်းများ အသုံးပြုရန် အလေးပေး တိုက်တွန်းနေကြသည်။
ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် သုတေသနသည် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ရန်ပုံငွေ ရရှိစေသော အရင်းအမြစ် ဖြစ်လာသည်။ ဒေသခံ လက်မှုပညာရှင်များ၏ အသိပညာကို ပြန်လည် တန်ဖိုးထားခြင်းသည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာ နည်းပညာများ ဆက်လက် ရှင်သန်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ မူရင်း ကျွန်းသား စပ်ဆက်နည်းနှင့် ပန်းပု အနုပညာကို သိရှိသူ ဆရာသမားများ နည်းပါးလာခြင်းသည် စိုးရိမ်ဖွယ် ဖြစ်နေသည်။
အမေးများသော မေးခွန်းများ (FAQ)
ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း အဆောက်အအုံများကို ဘာ့ကြောင့် ကျွန်းသားဖြင့်သာ တည်ဆောက်ခဲ့သနည်း
ကျွန်းသားသည် ရေဒဏ်၊ ပိုးဒဏ်နှင့် အပူပိုင်း ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကောင်းစွာ ခံနိုင်သဖြင့် မြန်မာ့ ဗိသုကာတွင် အဓိက ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နေပြည်တော်ကို မကြာခဏ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သော ထိုခေတ်က ဘုရင်များအတွက်၊ ကျွန်းသား တိုင်ထောင်စနစ်သည် အဆောက်အအုံ တစ်ခုလုံးကို ဖြုတ်၍ နေရာသစ်တွင် ပြန်တပ်နိုင်စွမ်း ပေးခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် အမရပူရမှ အဆောက်အအုံများကို ဖြုတ်ယူ၍ မန္တလေးတွင် ပြန်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းက ဤ ပြောင်းရွှေ့နိုင်စွမ်း၏ သက်သေ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသားသည် ထွင်းထု အလှဆင်ရန်လည်း လွယ်ကူသဖြင့် နန်းတွင်း အလှအပ ဖန်တီးရာတွင် အဆင်ပြေစေသည်။
ပြာသာဒ် အမိုးထပ်အရေအတွက်က ဘာကို ဆိုလိုသနည်း
ပြာသာဒ်၏ အမိုးထပ်ဆင့် အရေအတွက်သည် အဆောက်အအုံ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ၎င်းတွင် ကိန်းဝပ်သူ၏ ရာထူးကို ဖော်ပြသည်။ ဘုရင့်အာဏာ အမြင့်ဆုံးကို ကိုယ်စားပြုသော လွှတ်တော်ကြီး အထက်ရှိ ပြာသာဒ်တွင် အမိုး ၇ ဆင့် ဆင့်ထားသည်ဟု Wikipedia မှ Mandalay Palace မှတ်တမ်းက ဖော်ပြသည်။ ဤ ၇ ဆင့်က ဘုရင်စည်းစိမ်၏ သင်္ကေတ ဖြစ်သော ထီးဖြူ ၇ ဆင့်နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဘုရားကျောင်းကန်များတွင်လည်း ပြာသာဒ်ကို တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းသည် မြေဆုံတောင်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာ အယူအဆကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသည် ဘာ့ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း
ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မီးဘေးကို ကျော်ဖြတ်၍ ကျန်ရစ်ခဲ့သော မူရင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျွန်းသား နန်းတွင်း အဆောက်အအုံ တစ်ခုတည်း ဖြစ်သည်။ မူလက မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းတွင်း အဆောက်အအုံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံသည့်နေရာ ဖြစ်သည်ဟု Wikipedia က မှတ်တမ်းတင်သည်။ သီပေါမင်းသည် ၎င်းကို နန်းမြို့ အပြင်သို့ ဖြုတ်ရွှေ့ခဲ့သဖြင့်၊ နန်းတွင်း မီးဘေးက မထိခိုက်ဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်းသား ထွင်းထုပညာ၏ မူရင်း အရည်အသွေးကို လေ့လာလိုသူများအတွက် ၎င်းသည် အဖိုးတန်ဆုံး အထောက်အထား ဖြစ်သည်။
ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားကို ဘာ့ကြောင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စာအုပ်ဟု ခေါ်သနည်း
ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားတွင် တင်ပိဋကတ် ဗုဒ္ဓစာပေ တစ်ခုလုံးကို ကျောက်ပြားလျှာ ၇၂၉ ချပ်ပေါ်တွင် ထွင်းထုထားသည်။ ကျောက်ပြား တစ်ချပ်စီကို သီးခြား ဖြူဖွေးသော စေတီငယ် တစ်ဆူစီတွင် ထားရှိသဖြင့်၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စာအုပ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်ဟု UNESCO World Heritage Centre က ဖော်ပြသည်။ မင်းတုန်းမင်း ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဤ စီမံကိန်းသည် ဗုဒ္ဓသာသနာ ထာဝစဉ် တည်တံ့ရေးအတွက် မင်းတုန်းမင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
မန္တလေး နန်းမြို့၏ ဒီဇိုင်းတွင် နက္ခတ်ဗေဒင် ဘယ်လို ပါဝင်သနည်း
မန္တလေး နန်းမြို့ကို လေးထောင့်ပုံစံ မှန်ကန်စွာ တည်ဆောက်ပြီး၊ နန်းတော်ကို အလယ်ဗဟိုတွင် ထားရှိသည်။ ဤ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာ အယူအဆနှင့် ကိုက်ညီသည်။ တံတိုင်းတွင် တံခါးပေါက် ၁၂ ပေါက် ရှိပြီး၊ တစ်ဖက်လျှင် ၃ ပေါက်စီ ထားရှိကာ၊ ၎င်းတို့က ရာသီခွင် ၁၂ ရပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု Wikipedia က ဖော်ပြသည်။ တံတိုင်းပေါ်ရှိ ပြတ်တင်း ကင်းမျှော်စင်များကိုလည်း အကြားအကွာ ညီညာစွာ တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤ စီမံကိန်း တစ်ခုလုံးသည် ဘုရင့်အာဏာ၊ ဘာသာရေးနှင့် နက္ခတ်ဗေဒင် ယုံကြည်မှုတို့ကို မြို့ပြ ဒီဇိုင်းအဖြစ် ပေါင်းစပ် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၅ ငလျင်ပြီးနောက် သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ၏ အခြေအနေ မည်သို့ရှိသနည်း
၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ မန္တလေး ငလျင်ကြီးကြောင့် ဒေသတွင်း သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံ အများအပြား ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း သတင်းဌာနများက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းသား အဆောက်အအုံများသည် မြေငလျင်ဒဏ်ကို အုတ်အဆောက်အအုံများထက် ပိုမို ခံနိုင်ရည်ရှိသော်လည်း၊ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသော သစ်သားများက ဆွေးမြေ့ခြင်း အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ပြန်လည် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးတွင် မူရင်း နည်းပညာနှင့် ပစ္စည်းများ အသုံးပြုရန် ပညာရှင်များက အလေးပေး တိုက်တွန်းနေကြသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အနေအထားအရ ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
နန်းတော်ကို ဘယ်အချိန်က ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သနည်း
မူရင်း နန်းတော်အတွင်းရှိ ကျွန်းသား အဆောက်အအုံ အများစုသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လအတွင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တိုက်ပွဲများကြောင့် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်ဟု Britannica က မှတ်တမ်းတင်သည်။ မြန်မာအစိုးရသည် ၁၉၈၉–၁၉၉၀ ဝန်းကျင်တွင် ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေး စတင်ခဲ့ပြီး၊ မူရင်းပုံစံ အတိုင်း ကွန်ကရစ်နှင့် ကျွန်းသား အချို့ဖြင့် ပြန်လည် ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ မြင်တွေ့ရသော နန်းတော် အဆောက်အအုံ အများစုသည် ဤ ပြန်လည် တည်ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံများ ဖြစ်သည်။ မူရင်း ဗိသုကာ နည်းပညာ၏ အစစ်အမှန် နမူနာအဖြစ် ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာကို လေ့လာရန် ဘယ်နေရာများသို့ သွားသင့်သနည်း
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာကို လေ့လာလိုသူများအတွက် မန္တလေးမြို့တွင် နေရာ အများအပြား ရှိသည်။ ရွှေနန်းတော်ကျောင်းတွင် မူရင်း ကျွန်းသား ထွင်းထုပညာကို၊ ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရားတွင် ကျောက်ဗိသုကာနှင့် ကျောက်စာ အနုပညာကို၊ အတုမရှိ ကျောင်းတော်ကြီးတွင် အင်္ဂတေ ဗိသုကာကို လေ့လာနိုင်သည်။ နန်းတော်ဝင်းအတွင်း ပြန်လည် တည်ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံများကလည်း မြို့ပြ ဒီဇိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ တစ်ခုလုံးကို နားလည်ရန် အထောက်အကူ ပြုသည်။ ဤ နေရာများ၏ တည်နေရာနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များကို ပင်မ လမ်းညွှန်ဆောင်းပါးတွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။
လက်တွေ့ လမ်းညွှန် – မန္တလေးရှိ ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ နေရာများ လေ့လာရေး ခရီးစဉ်
မန္တလေးမြို့တွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် အဆောက်အအုံများကို တစ်ရက်အတွင်း စနစ်တကျ လေ့လာနိုင်ရန် အောက်ပါ အဆင့်ဆင့် ခရီးစဉ်ကို လိုက်နာနိုင်ပါသည်။ ပထမအဆင့်အနေဖြင့် နံနက် ၆ နာရီ၌ ရွှေနန်းတော်ကျောင်း (Shwenandaw Kyaung) သို့ ဦးစွာ သွားရောက်ပါ။ နေရောင် ပျော့ပျောင်းချိန်သည် သစ်သားပန်းပုများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး ခရီးသွားအုပ်စုများ မရောက်မီ တိုင်ထောင်စနစ်ကို လွတ်လပ်စွာ လေ့လာနိုင်သည်။ ဒုတိယအဆင့်တွင် အနီးနားရှိ အတုမရှိကျောင်းနှင့် ကုသိုလ်တော်ဘုရားသို့ ဆက်လက်သွားရောက်ကာ အုတ်နှင့် ကျောက်စာတိုင် ဗိသုကာကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပါ။
တတိယအဆင့်အနေဖြင့် မွန်းလွဲပိုင်း၌ မန္တလေးနန်းတော်တံတိုင်းအတွင်း ဝင်ရောက်ကာ ပြာသာဒ် အမိုးထပ်များ၏ အချိုးအစားကို လေ့လာသင့်သည်။ ဝင်ကြေးနှင့် ဖွင့်ချိန်များကို အောက်ပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည်။
| နေရာ | ဝင်ကြေး (၂၀၂၆) | ဖွင့်ချိန် |
|---|---|---|
| ရွှေနန်းတော်ကျောင်း | ရှေးဟောင်းဇုန် ပေါင်းစုံလက်မှတ် ၁၀,၀၀၀ ကျပ် | ၇:၃၀ – ၁၈:၀၀ |
| မန္တလေးနန်းတော် | ပေါင်းစုံလက်မှတ်ဖြင့် ဝင်ခွင့် | ၇:၃၀ – ၁၇:၀၀ |
| ကုသိုလ်တော်ဘုရား | အလှူငွေ | ၆:၀၀ – ၂၀:၀၀ |
ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန ၂၀၂၆ ၏ အချက်အလက်အရ မန္တလေး ရှေးဟောင်းဇုန် ပေါင်းစုံလက်မှတ်တစ်စောင်ဖြင့် နေရာ ၁၀ ကျော်ကို ၅ ရက်အတွင်း ဝင်ရောက်ခွင့်ရှိသည်။ စတုတ္ထအဆင့်အနေဖြင့် နေဝင်ချိန်တွင် မန္တလေးတောင်ပေါ်မှ နန်းတော်ပုံစံ ဖွဲ့စည်းမှု တစ်ခုလုံးကို မြင်ကွင်းကျယ်ဖြင့် လေ့လာပါ။ လမ်းညွှန်အကြံပြုချက်အနေဖြင့် သစ်သားကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် ဖိနပ်ချွတ်ရသည့်အတွက် ချွတ်ဆွဲလွယ်သော ဖိနပ်ကို ဝတ်ဆင်ပါ။ ရွှေနန်းတော်ကျောင်းသည် မူရင်း မန္တလေးနန်းတော်၏ ကျန်ရစ်သော တစ်ခုတည်းသော အဓိက သစ်သားအဆောက်အအုံ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို အလေးထား လေ့လာသင့်ပါသည်။
ဖြစ်ရပ်လေ့လာချက် – ရွှေနန်းတော်ကျောင်း ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်
ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး၏ အောင်မြင်မှု နမူနာတစ်ခုအဖြစ် ရွှေနန်းတော်ကျောင်းကို အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ပါမည်။ ဤကျောင်းသည် မူလက မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းတော်အတွင်းရှိ ရွှေဆိုင်းကျောင်းဖြစ်ပြီး ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သီပေါမင်းက နန်းတော်အပြင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန္တလေးနန်းတော်တစ်ခုလုံး မီးလောင်ပျက်စီးချိန်တွင် အပြင်ဘက်ရောက်နှင့်ပြီးသော ဤကျောင်းသာ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၁၃ မှ ၂၀၁၇ အတွင်း World Monuments Fund (WMF) နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတို့ ပူးပေါင်းကာ အဆင့်လိုက် ထိန်းသိမ်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ WMF ၂၀၁၇ အစီရင်ခံစာအရ လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အောက်ပါ အဆင့်များ ပါဝင်သည်။
- ပန်းပုသစ်သားများပေါ်ရှိ မိုးရေ စိမ့်ဝင်မှုကို တားဆီးရန် အမိုးထပ်များ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း
- ကျွန်းသားတိုင်များ၏ မြေအောက်ပိုင်း ဆွေးမြည့်မှုကို ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးပြီး အစားထိုးခြင်း
- မူရင်း ရွှေချနှင့် ဖန်စီအလှဆင်မှုများကို ဖယ်မရှင်း ဘဲ တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း
- လက်ရာ ဆရာများကို ရိုးရာ နည်းပညာဖြင့် လေ့ကျင့်သင်တန်းပေးခြင်း
ဤဖြစ်ရပ်မှ ရရှိသော အဓိက သင်ခန်းစာမှာ ဆွေးမြည့်နေသော သစ်သားကို တစ်ထုပ်ထဲ အသစ်လဲခြင်းထက် ဓာတ်ခွဲ အချက်အလက်အပေါ် အခြေခံ၍ လိုအပ်သည့်အပိုင်းသာ အစားထိုးခြင်းက မူရင်း သမိုင်းတန်ဖိုးကို ပိုမို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ UNESCO ၂၀၂၆ ၏ အကြံပြုချက်အရ ဤနည်းလမ်းသည် “အနည်းဆုံး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု” မူဝါဒနှင့် ကိုက်ညီပြီး အခြား ကုန်းဘောင် သစ်သားကျောင်းများ ထိန်းသိမ်းရာတွင် စံနမူနာအဖြစ် ကိုးကားနိုင်သည်။ ဤကျောင်း၏ အောင်မြင်မှုက သစ်သားဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ဆရာအတတ်ပညာ ဆက်လက် ရှင်သန်ရေး၏ အရေးပါမှုကို ပြသနေသည်။
ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် တိုင်းတာမှု နည်းပညာများ
ကုန်းဘောင်ဗိသုကာကို မျိုးဆက်သစ်များအတွက် မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် ယနေ့ခေတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်းပညာများက အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာသည်။ အသုံးအများဆုံး နည်းလမ်းမှာ ဓာတ်ပုံ ဂျီဩမေတြီ (Photogrammetry) ဖြစ်ပြီး အဆောက်အအုံတစ်ခု၏ ဓာတ်ပုံ ရာပေါင်းများစွာကို Agisoft Metashape သို့မဟုတ် RealityCapture ဆော့ဖ်ဝဲဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ သုံးဖက်မြင် မော်ဒယ် ဖန်တီးနိုင်သည်။ ပိုမို တိကျသော အတိုင်းအတာ လိုအပ်ပါက Leica သို့မဟုတ် FARO လေဆာစကင်နာများကို အသုံးပြုကာ မီလီမီတာ အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်နိုင်သည်။
| နည်းလမ်း | တိကျမှု | ကုန်ကျစရိတ် | သင့်တော်ရာ |
|---|---|---|---|
| ဓာတ်ပုံ ဂျီဩမေတြီ | ၂ – ၅ မီလီမီတာ | သက်သာ | ပန်းပု၊ အလှဆင်မှု |
| လေဆာစကင်ဖတ်ခြင်း (LiDAR) | ၁ မီလီမီတာအောက် | မြင့် | ဖွဲ့စည်းပုံ တစ်ခုလုံး |
| ဒရုန်း ဓာတ်ပုံ | ၁ – ၃ စင်တီမီတာ | အလယ်အလတ် | အမိုးထပ်နှင့် မြင်ကွင်းကျယ် |
ICOMOS ၂၀၂၆ ၏ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လမ်းညွှန်အရ အဆောက်အအုံ တစ်ခု၏ ပြည့်စုံသော ဒစ်ဂျစ်တယ် မော်ဒယ်တစ်ခုကို ဖန်တီးရန် အနည်းဆုံး ဓာတ်ပုံ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ထပ်နေသော ရိုက်ကွက်များ လိုအပ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ ဒရုန်းဖြင့် အမိုးထပ်ဆင့်များကို မြေပြင်မှ မရိုက်ကူးနိုင်သော ထောင့်များမှ ဖမ်းယူနိုင်ခြင်းက ပြာသာဒ်ပုံစံ မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် အထူး အသုံးဝင်သည်။ ရရှိလာသော point cloud ဒေတာများကို CloudCompare ကဲ့သို့ အခမဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲဖြင့် နှစ်အလိုက် နှိုင်းယှဉ်ကာ အဆောက်အအုံ ကိုင်းညွတ်မှု သို့မဟုတ် ပြိုကျမှု နှုန်းကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ ဤနည်းဖြင့် မမြင်ရသေးသော ဖွဲ့စည်းပုံ အားနည်းချက်များကို ကြိုတင် တွေ့ရှိ၍ ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ်ကို ဦးစားပေး အလိုက် ချမှတ်နိုင်ပါသည်။
အဖြစ်များသော အမှားများနှင့် ရှောင်ရှားနည်း
ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ရာတွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသော အမှားများကို ကြိုတင် သိရှိထားခြင်းဖြင့် မပြန်လည်နိုင်သော ပျက်စီးမှုများကို ရှောင်ရှားနိုင်ပါသည်။ ပထမ အဖြစ်များဆုံး အမှားမှာ မူရင်း ကျွန်းသားတိုင်များကို ခေတ်မီ ကွန်ကရစ် သို့မဟုတ် ဆေးသုတ်သစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန ၂၀၂၆ ၏ မှတ်ချက်အရ ကွန်ကရစ်နှင့် မူရင်းသစ်သားတို့ ပူချိန်ပြောင်းလဲမှု ကွာဟသောကြောင့် ဆက်ရာနေရာတွင် အက်ကြောင်းများ ပိုမို မြန်ဆန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
- မှား – ရွှေချ မျက်နှာပြင်ကို ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် ဓာတုဆေးရည်ဖြင့် ပွတ်တိုက်သန့်ရှင်းခြင်း။ မှန် – အမွှာ ပျော့ဖြင့် အခြောက်သုတ်၍ ကျွမ်းကျင်သူ ကြီးကြပ်မှုဖြင့်သာ ပြုလုပ်ခြင်း။
- မှား – မိုးရေစိမ့်မှုကို လျစ်လျူရှု၍ အမိုးပြုပြင်မှု ဆိုင်းငံ့ထားခြင်း။ မှန် – မိုးတွင်းမတိုင်မီ အမိုးထပ်များကို ဦးစားပေး စစ်ဆေးခြင်း။
- မှား – ပိုးမွှားကာကွယ်ရန် ဓာတုဆေး အလွန်အကျွံ သုံးခြင်း။ မှန် – ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးပြီးမှ ပစ်မှတ်ထား ကုသခြင်း။
ဒုတိယ အဖြစ်များသော အမှားမှာ ပန်းပုနှင့် ဖန်စီ အလှဆင်မှုများကို “အသစ်လို” ပြန်ဖြစ်အောင် အလွန်အကျွံ ပြန်လည်ဖန်တီးခြင်း ဖြစ်သည်။ UNESCO ၂၀၂၆ ၏ ထိန်းသိမ်းရေး စံနှုန်းအရ မူရင်း လက်ရာ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကျန်ရှိနေသေးပါက ၎င်းကို ထိန်းသိမ်းရန်သာ အကြံပြုထားပြီး လုံးဝ အသစ်ပြန်လုပ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ တတိယ အမှားမှာ ထိန်းသိမ်းမှု မပြုမီ မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ နှင့် တိုင်းတာချက်များ မယူဘဲ စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မူရင်း အခြေအနေ မှတ်တမ်း မရှိပါက ပြုပြင်ပြီးနောက် မှားယွင်းမှုများကို ပြန်လည် မစစ်ဆေးနိုင်တော့ပါ။ ဤအမှားအားလုံးကို ရှောင်ရှားရန် အကောင်းဆုံးနည်းမှာ လုပ်ငန်းမစတင်မီ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဆရာများနှင့် တိုင်ပင်ကာ စနစ်တကျ အစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် မန္တလေးငလျင်နှင့် ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ၏ ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်ရည်
၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောင်းအနီး ဗဟိုပြုသော အင်အား ၇.၇ ရစ်ချတာစကေး ငလျင်ကြီး လှုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် မန္တလေးဒေသရှိ သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ၏ တည်ဆောက်ပုံ ခံနိုင်ရည်ကို လက်တွေ့ စမ်းသပ်ပေးခဲ့သည် (USGS 2025)။ ဤငလျင်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် သစ်သားဗိသုကာနှင့် အုတ်ဗိသုကာကြား ခံနိုင်ရည် ကွာခြားချက်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသခဲ့သည်။
ကျွန်းသားတိုင်ထောင်စနစ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော အဆောက်အအုံများသည် ငလျင်လှုပ်ခါမှုကို ပျော့ပြောင်းစွာ လက်ခံနိုင်သည်။ တိုင်နှင့် ထုပ်ကြား အဆစ်အဆက်များက အင်အားကို ဖြန့်ဝေပေးကာ၊ အဆောက်အအုံ တစ်ခုလုံး ပြိုကျမှုကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ အုတ်နှင့် အင်္ဂတေဖြင့် ဆောက်ထားသော ဘုရားများ၊ စေတီများတွင် အက်ကြောင်းများ ပေါ်ထွက်ခြင်း၊ ထီးတော်များ ကျိုးကျခြင်း များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ Department of Archaeology and National Museum (2025) ၏ ကနဦး စစ်တမ်းအရ မန္တလေးတိုင်းအတွင်း သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံ ၂၀၀ ကျော် ပျက်စီးမှု ခံစားခဲ့ရသည်။
- သစ်သားအဆောက်အအုံများ၏ ပျော့ပြောင်းသော အဆစ်အဆက်စနစ်က ငလျင်စွမ်းအင်ကို စုပ်ယူပေးသည်
- ကျောက်ဖြစ်အုတ်ခုံ မြင့်မားမှုက အဆောက်အအုံ၏ အလေးချိန် ဗဟိုကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းညှိပေးသည်
- ပြာသာဒ်အမိုးထပ်များ၏ အပေါ့စား သစ်သားဖွဲ့စည်းပုံက ထိပ်ပိုင်း ဝန်ကို လျှော့ချပေးသည်
- အင်္ဂတေဖြင့် ပြုပြင်ထားသော နောက်ပိုင်း ဆောက်လုပ်မှုများက မူရင်း ပျော့ပြောင်းမှုကို ဆုံးရှုံးစေသည်
ဤငလျင်မှ သင်ခန်းစာအနေဖြင့်၊ ထိန်းသိမ်းရေး ကျွမ်းကျင်သူများက ပြုပြင်ရာတွင် ခေတ်မီ ကွန်ကရစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်းထက် မူရင်း သစ်သားနည်းပညာဖြင့်သာ ပြန်လည်တည်ဆောက်သင့်ကြောင်း UNESCO Yangon (2025) က အကြံပြုခဲ့သည်။ ရိုးရာ နည်းပညာသည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ငလျင်ဒဏ်ခံ ဒီဇိုင်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေထူခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ပစ္စည်းဈေးနှုန်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်
ကုန်းဘောင်ပုံစံ အဆောက်အအုံ တစ်ခုကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်ရန် ကုန်ကျစရိတ်သည် ပစ္စည်း ရှားပါးမှုနှင့် လက်မှုပညာရှင် နည်းပါးမှုကြောင့် နှစ်စဉ် မြင့်တက်လာသည်။ အဓိက ကုန်ကျစရိတ်မှာ ကျွန်းသား၊ ရွှေချပစ္စည်းနှင့် ကျွမ်းကျင်လုပ်သား အခ ဖြစ်သည်။ Myanma Timber Enterprise (2025) ၏ စျေးနှုန်းအရ အရည်အသွေးမြင့် ကျွန်းသား တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂,၅၀၀ မှ ၄,၀၀၀ ကြား ရှိနေသည်။
| ကုန်ကျစရိတ် အမျိုးအစား | ခန့်မှန်း ဈေးနှုန်း (၂၀၂၅-၂၀၂၆) | အရင်းအမြစ် |
|---|---|---|
| အရည်အသွေးမြင့် ကျွန်းသား (၁ တန်) | ဒေါ်လာ ၂,၅၀၀ – ၄,၀၀၀ | Myanma Timber Enterprise 2025 |
| ရွှေချပြား (၁ ထုပ်၊ ၁၀၀ ချပ်) | ဒေါ်လာ ၈ – ၁၅ | Mandalay Gold Leaf Workshops 2026 |
| ပန်းပု ဆရာ လုပ်အား (၁ ရက်) | ဒေါ်လာ ၁၅ – ၃၀ | Department of Archaeology 2025 |
| ကျောင်းတစ်ဆောင် ထိန်းသိမ်းရေး စီမံကိန်း | ဒေါ်လာ ၈၀,၀၀၀ – ၂၅၀,၀၀၀ | UNESCO Yangon 2024 |
ဤနံပါတ်များမှ သိသာသည်မှာ ကုန်ကျစရိတ်၏ အများဆုံး အစိတ်အပိုင်းသည် ပစ္စည်းမဟုတ်ဘဲ ကျွမ်းကျင် လက်မှုလုပ်သား ဖြစ်သည်။ ရိုးရာ ပန်းပုနှင့် ရွှေချ ပညာရှင် အရေအတွက် လျော့ကျနေသောကြောင့်၊ ဖန်စီ အလှဆင် တစ်ခုလုံးအတွက် လုပ်အားခသည် စုစုပေါင်း စရိတ်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိနိုင်သည် (Department of Archaeology and National Museum 2025)။
ဘတ်ဂျက် ချမှတ်သူများအတွက် အကြံပြုချက်မှာ ပစ္စည်းဝယ်ယူမှုကို စီမံကိန်း မစတင်မီ ကြိုတင် လုပ်ဆောင်ထားရန် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသားသည် အသုံးမပြုမီ အနည်းဆုံး ၁၂ လ ခြောက်သွေ့အောင် ထားရှိရန် လိုအပ်သဖြင့်၊ စီမံကိန်း စတင်ချိန်တွင် ဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုကို ရှောင်ရှားနိုင်စေသည်။ ဈေးနှုန်း တင်ဒါ အနည်းဆုံး သုံးခု ယှဉ်တွဲ တောင်းခံခြင်းက ၁၅ မှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစေနိုင်သည်။
သစ်သားအဆစ်အဆက် တည်ဆောက်နည်း အဆင့်ဆင့်
ကုန်းဘောင်ဗိသုကာ၏ အဓိက ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ သံချွန် သုံးစွဲမှု အနည်းငယ်သာဖြင့် တိုင်၊ ထုပ်နှင့် ဒိုင်းများကို အဆစ်အဆက်စနစ်ဖြင့် ဆက်စပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းပညာသည် အဆောက်အအုံကို ဖြုတ်တပ်နိုင်စေပြီး၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးကိုလည်း လွယ်ကူစေသည်။ အောက်ပါ အဆင့်များသည် ရိုးရာ လက်သမားပညာရှင်များ လိုက်နာသော အဓိက လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။
- ကျွန်းသားကို အနည်းဆုံး ၁၂ လ သဘာဝအတိုင်း ခြောက်သွေ့စေပြီး ထုထည် တည်ငြိမ်မှု ရရှိအောင် ပြုလုပ်ခြင်း
- တိုင်တစ်ခုစီကို ကျောက်ဖြစ် သို့မဟုတ် အုတ်ခုံပေါ်တွင် တင်ထားကာ မြေအစိုဓာတ်မှ ကာကွယ်ခြင်း
- ထုပ်နှင့် တိုင်ဆုံရာတွင် အပေါက်နှင့် အချွန် အဆစ် ထွင်းထုကာ တိကျစွာ အံကိုက်စေခြင်း
- သစ်သားချွန်တံ ဖြင့် အဆစ်များကို ထိုးသွင်း ခိုင်ခံ့စေပြီး၊ သံချွန် အသုံးပြုမှုကို လျှော့ချခြင်း
- အမိုးထပ် ပြာသာဒ်ဖွဲ့စည်းပုံကို အောက်ခြေမှ အထက်သို့ အလွှာလိုက် တပ်ဆင်ခြင်း
- နောက်ဆုံးတွင် ထီးနှင့် အလှဆင် ပန်းပုများ တပ်ဆင်ပြီး ရွှေချ သို့မဟုတ် ဖန်စီဖြင့် အပြီးသတ်ခြင်း
ဤနည်းပညာ၏ အကြီးမားဆုံး အကျိုးကျေးဇူးမှာ ပျက်စီးသွားသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုကို တစ်ခုလုံး မဖြိုဘဲ လဲလှယ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေနန်းတော်ကျောင်း ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ဤဖြုတ်တပ်နိုင်သော အဆစ်အဆက်စနစ်ကြောင့် တိုင်အချို့ကို သီးခြား ပြုပြင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း UNESCO Yangon (2024) က မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
လက်တွေ့ ဆောင်ရွက်သူများအတွက် အရေးကြီးဆုံး အချက်မှာ ကျွန်းသား ခြောက်သွေ့မှု အဆင့် ဖြစ်သည်။ စိုစွတ်နေသေးသော သစ်သားကို အသုံးပြုပါက အဆစ်အဆက်များ ကြုံ့ကျုံ့သွားကာ၊ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း အဆောက်အအုံ ယိမ်းယိုင်မှု ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပစ္စည်း ပြင်ဆင်မှု အဆင့်ကို မည်သည့်အခါမှ အလျင်စလို မပြုလုပ်သင့်ပါ။
ရိုးရာ တိုင်းတာရေး ယူနစ်များနှင့် အချိုးအစား ဒီဇိုင်း စနစ်
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာသည် မျက်စိဖြင့် ခန့်မှန်းဆောက်လုပ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ရိုးရာ တိုင်းတာရေး ယူနစ်များအပေါ် အခြေခံသော အချိုးအစား စနစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဗိသုကာဆရာများ အသုံးပြုသော အခြေခံ ယူနစ်မှာ “တောင်” (cubit) ဖြစ်ပြီး လူ့လက်ရှည် တစ်ချောင်း၏ အရှည်ကို စံအဖြစ် ယူသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန (၂၀၂၃) ၏ မန္တလေး အဆောက်အအုံ တိုင်းတာချက်အရ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် “တောင်” တစ်တောင်သည် ၁၉ လက်မ (ဆင်တီမီတာ ၄၈.၃) ခန့် ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
တိုင်ထောင်ခြင်းနှင့် ပြာသာဒ်အမြင့် သတ်မှတ်ရာတွင် ဤယူနစ်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် နန်းတော်တိုင်ကြီးများ၏ အချင်းနှင့် အမြင့်ကြားရှိ အချိုးကို “တောင်” ဖြင့် တွက်ချက်ပြီး ပြာသာဒ် အမိုးထပ်တစ်ထပ်စီ၏ ကျုံ့ဝင်မှု ရာခိုင်နှုန်းကို ပုံသေ အချိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဤအချိုးအစား စည်းမျဉ်းကြောင့် ပြာသာဒ်များသည် အထက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ကျဉ်းသွားကာ ဟန်ချက်ညီသော ပုံသဏ္ဍာန်ကို ရရှိစေသည်။
| ယူနစ်အမည် | ခေတ်သစ် တန်ဖိုး (ခန့်မှန်း) | အသုံးပြုသည့် နေရာ |
|---|---|---|
| လက်သစ် (letthit) | ၂ ဆင်တီမီတာ | ပန်းပု အသေးစိတ်နှင့် ဖန်စီ |
| ထွာ (htwa) | ၂၃ ဆင်တီမီတာ | တံခါးပေါက်နှင့် ပြတင်းပေါက် |
| တောင် (taung) | ၄၈ ဆင်တီမီတာ | တိုင်နှင့် အမြင့် တိုင်းတာ |
| တာ (ta) | ၃.၂ မီတာ | မြေပြင် အကွက်ချ ဖွဲ့စည်းပုံ |
ဤစနစ်၏ အားသာချက်မှာ လက်မှုပညာရှင်အားလုံး တူညီသော အချိုးကို လိုက်နာနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့ ထိန်းသိမ်းရေး အင်ဂျင်နီယာများသည် မူရင်း အဆောက်အအုံကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရာတွင် ဤ “တောင်” အခြေခံ အချိုးကို လေဆာ တိုင်းတာကိရိယာဖြင့် အတည်ပြုပြီးမှသာ ပစ္စည်းဖြတ်တောက်ကြသည်။ UNESCO (၂၀၂၄) ၏ မြန်မာ သစ်သားဗိသုကာ လမ်းညွှန်ချက်တွင် မူရင်း ယူနစ်စနစ်ကို မထိခိုက်စေဘဲ ပြုပြင်ရန် အလေးအနက် ထောက်ပြထားပြီး ခေတ်သစ် မီတာ စနစ်ဖြင့်သာ အစားထိုးပါက မူရင်း အလှအပ အချိုး ပျက်ယွင်းနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။
ကျွန်းသား ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး – ခြ၊ မှိုနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်
ကုန်းဘောင်ခေတ် သစ်သားအဆောက်အအုံများ၏ အကြီးမားဆုံး ရန်သူမှာ ခြ (termite)၊ မှိုနှင့် မုတ်သုံ မိုးရေ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောဦးစီးဌာန (၂၀၂၄) ၏ ထောက်ပြချက်အရ မန္တလေးဒေသ၏ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန် မီလီမီတာ ၈၅၀ ကျော်နှင့် စိုထိုင်းဆ မြင့်မားမှုကြောင့် ကုသမှု မပြုထားသော ကျွန်းသားသည်ပင် နှစ် ၂၀ မှ ၃၀ အတွင်း ခြထိုးခံရနိုင်ခြေ မြင့်တက်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ရိုးရာ ထိန်းသိမ်းနည်းများကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်သုံးခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။
ရိုးရာ နည်းလမ်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
- ကျွန်းဆီ သုတ်လိမ်းခြင်း – သဘာဝ ကျွန်းဆီသည် သစ်သားအတွင်း စိမ့်ဝင်ကာ ရေစိုဒဏ်နှင့် ပိုးမွှားကို တားဆီးပေးသည်။ ၆ လမှ ၁၂ လ တစ်ကြိမ် ပြန်လည်သုတ်ရန် လိုအပ်သည်။
- မီးကင်ခြင်း (charring) – တိုင်အောက်ခြေကို မီးဖြင့် အပေါ်ယံ ကင်ထားခြင်းသည် ခြနှင့် မှိုကို ကာကွယ်ပေးသည်။
- ထုံးရည် သုတ်ခြင်း – အောက်ခြေ ကျောက်ဖိနပ်နှင့် တိုင် ဆက်ရာနေရာတွင် ထုံးသုတ်ခြင်းဖြင့် စိုထိုင်းဆ မစိမ့်ဝင်စေရန် ကာကွယ်သည်။
- ကျောက်ဖိနပ် (plinth) သုံးခြင်း – တိုင်ကို မြေပြင်နှင့် တိုက်ရိုက် မထိစေဘဲ ကျောက်တုံးပေါ်တွင် တင်ထားခြင်းသည် ခြ တက်ရောက်မှုကို လျှော့ချသည်။
ခေတ်သစ် ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများတွင် Borate (ဘိုရိတ်) ဆေးရည် ထိုးသွင်းခြင်းကို ထပ်တိုး အသုံးပြုလာသည်။ ဤနည်းသည် သစ်သား အရောင်အဆင်းကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ခြနှင့် မှိုကို ကာကွယ်ပေးသဖြင့် ရွှေနန်းတော်ကျောင်းကဲ့သို့ အလှဆင် အဆောက်အအုံများတွင် သင့်လျော်သည်။ ICOMOS (၂၀၂၅) ၏ သစ်သားအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေး စံချိန်စံညွှန်းတွင် ဓာတုဆေး အသုံးပြုခြင်းမတိုင်မီ မူရင်း ရိုးရာနည်းဖြင့် ဦးစားပေး ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ပျက်စီးသွားသော အစိတ်အပိုင်းကိုသာ အစားထိုးကာ မူရင်း သစ်သားကို တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းသိမ်းရန် ညွှန်ကြားထားသည်။ ပုံမှန် စစ်ဆေးခြင်း၊ မိုးရေစီးဆင်းမှု ကောင်းမွန်စေခြင်းနှင့် လေဝင်လေထွက် ကောင်းအောင် ထားရှိခြင်းတို့သည် ကုန်ကျစရိတ် အသက်သာဆုံး ကာကွယ်နည်းများ ဖြစ်သည်။
Related Reading
- မန္တလေး နန်းတော်နှင့် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ လမ်းညွှန်
- မန္တလေး နန်းတော် သမိုင်း – တည်ထောင်ခြင်းမှ ယနေ့အထိ
- မန္တလေး ရှေးဟောင်းနေရာများ ဝင်ကြေးနှင့် Zone Fee အညွှန်း
- မန္တလေး လည်ပတ်သင့်သော သမိုင်းဝင်နေရာ ၁၅ ခု
- မန္တလေး သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ – အပြည့်အစုံ လမ်းညွှန်
- မန္တလေး သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး
- မန္တလေး သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ၏ အချိန်ဇယား (၁၈၅၇-ယနေ့)
- မြေငလျင်ဒဏ်ခံ သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ ပြန်လည်ပြုပြင်ရာ အခက်အခဲများ
- သစ်သားကျောင်းနှင့် အုတ်ဘုရား ကွာခြားချက် နှိုင်းယှဉ်ချက်
အကိုးအကား
- UNESCO World Heritage Centre – အထက်မြန်မာ ရှေးဟောင်းမြို့တော်များနှင့် ကုသိုလ်တော် ကျောက်စာဘုရား ယာယီစာရင်း မှတ်တမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://whc.unesco.org/en/tentativelists/
- Wikipedia – Mandalay Palace ဆောင်းပါး၊ နန်းတော်တည်ဆောက်ပုံ၊ တံတိုင်းနှင့် ပြာသာဒ် မှတ်တမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Mandalay_Palace
- Wikipedia – Shwenandaw Monastery ဆောင်းပါး၊ ကျွန်းသား ထွင်းထုပညာ မှတ်တမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Shwenandaw_Monastery
- Wikipedia – Kuthodaw Pagoda ဆောင်းပါး၊ ကျောက်စာ ၇၂၉ ချပ် မှတ်တမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Kuthodaw_Pagoda
- Wikipedia – Konbaung dynasty ဆောင်းပါး၊ မင်းဆက် သက်တမ်း မှတ်တမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Konbaung_dynasty
- Encyclopædia Britannica – Mandalay မြို့ သမိုင်းနှင့် ၁၉၄၅ မီးဘေး မှတ်တမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) – https://www.britannica.com/place/Mandalay
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
မန္တလေးမြို့၏ ရိုးရာလက်မှုပညာများ – ကြေးထည်၊ ပန်းထိမ်နှင့် ကျောက်စိမ်း
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
{“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”Article”,”headline”:”ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိသုကာ – မန္တလေးအဆောက်အအုံ ဒီဇိုင်းပုံစံ”,”inLanguage”:”my”,”author”:{“@type”:”Organization”,”name”:”Editorial”},”publisher”:{“@type”:”Organization”,”name”:”Mandalaya Stories”},”about”:”မန္တလေး သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံ ဗိသုကာပုံစံ”,”datePublished”:”2026-06-17″}
