မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ — အဆင့်ဆင့် လမ်းညွှန်

မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ — အဆင့်ဆင့် လမ်းညွှန်
အနှစ်ချုပ်

✓Reviewed by Aung Kyaw Moe မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့အစည်းကြီးဖြစ်တဲ့ UNESCO အပါအဝင် ရိုးရာလက်မှုပညာ ဝါသနာရှင်တွေနှင့် ပညာရှာဖွေသူတွေ အမြဲမေးမြန်းနေတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု မြို့တော်ဖြစ်တဲ့ မန္တလေးဟာ ယွန်းထည်/စဉ့်ထည် ထုတ်လုပ်မှုအတွက် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကျော်ပြောင်ကြီးကျယ်ခဲ့ပြီး ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း ဒဲ့ရိုးရာ အနုပညာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အကျဉ်းချုပ်မန္တလေး စဉ့်ထည်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင်...

1 min read

မာတိကာ

  1. 1 မန္တလေး ရိုးရာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း — သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ထင်ရှားမှု
  2. 2 မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ — ကုန်ကြမ်းနှင့် ကိရိယာများ
  3. 3 အဆင့်ဆင့် ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ် — မည်သို့ပြုလုပ်သနည်း
  4. 3.1 အဆင့် ၁ — ပုံသဏ္ဍာန်ဖော်ခြင်း (Forming)
  5. 3.2 အဆင့် ၂ — ယွန်းစေးဖုံးခြင်း (Lacquering) — အလွှာကြားကြားပြုလုပ်ခြင်း
  6. 3.3 အဆင့် ၃ — ခြစ်ထုတ်ပြင်ဆင်ခြင်း (Sanding and Polishing)
  7. 4 ယွန်းထည်အမျိုးအစားများ — မန္တလေးတွင် ထင်ရှားသောပုံစံများ
  8. 5 ပန်းချီ၊ ကွက်လက်နှင့် ရွှေချ — နောက်ဆုံးအလှဆင်ခြင်း
  9. 6 မည်သည့်နေရာများတွင် ဒဲ့ ပညာကို လေ့လာနိုင်သနည်း — လေ့ကျင့်ရေးနှင့် တပည့်စနစ်
  10. 7 ခေတ်သစ်ဈေးကွက်တွင် မန္တလေး ရိုးရာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း
  11. 8 စဉ့်ထည်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ကြုံတွေ့နေရသော စိန်ခေါ်မှုများ
  12. 9 UNESCO နှင့် မျိုးဆက်ကူးပြောင်းမှု — ဘာကြောင့် ဒဲ့ပညာ အရေးကြီးသနည်း
  13. 10 မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQ)
  14. 10.1 မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ — ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို တစ်ကြောင်းတည်း ဖြေဆိုပါ
  15. 10.2 ယွန်းထည်ကို ပြီးစေရန် ဘယ်လောက်ကြာမည်နည်း
  16. 10.3 ယွန်းထည်နှင့် စဉ့်ထည် ဆိုတာ တူညီသောပစ္စည်းမျိုးလား
  17. 10.4 မန္တလေးတွင် ယွန်းထည် ဝယ်ယူရန် အကောင်းဆုံးနေရာများ ဘယ်မှာ ရှိသနည်း
  18. 10.5 ကညစ်ယွန်းနှင့် ရွှေစဝါယွန်း ကွာခြားချက်ကား အဘယ်
  19. 10.6 ယွန်းထည်ပညာ သင်ယူမည်ဆိုလျှင် မည်သို့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရမည်နည်း
  20. 11 နိဂုံးချုပ် — မန္တလေး ရိုးရာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုး
  21. 12 ရင်းမြစ်များ
Reviewed by Aung Kyaw Moe

မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့အစည်းကြီးဖြစ်တဲ့ UNESCO အပါအဝင် ရိုးရာလက်မှုပညာ ဝါသနာရှင်တွေနှင့် ပညာရှာဖွေသူတွေ အမြဲမေးမြန်းနေတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု မြို့တော်ဖြစ်တဲ့ မန္တလေးဟာ ယွန်းထည်/စဉ့်ထည် ထုတ်လုပ်မှုအတွက် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကျော်ပြောင်ကြီးကျယ်ခဲ့ပြီး ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း ဒဲ့ရိုးရာ အနုပညာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အကျဉ်းချုပ်မန္တလေး စဉ့်ထည်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် ဝါးသို့မဟုတ် သစ်သားအူ ပုံသဏ္ဍာန်ဖော်ခြင်းမှ စတင်ပြီး ယွန်းစေးဖုံးခြင်း၊ အလွှာလိုက်အခြောက်ခံခြင်း၊ ခြစ်ထုတ်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံး ပန်းချီ သို့မဟုတ် ရွှေချ အလှဆင်ခြင်းအဆင့်များ ဖြတ်သန်းရပါသည်။ UNESCO က ဒဲ့ လက်မှုပညာကို ကမ္ဘာ့ ရိုးရာ အမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းရေး အဖြစ် အလေးထားပြောဆိုနေပြီး မန္တလေးမြို့ဒေသတွင် မျိုးဆက်ကူးပြောင်းသော ဤပညာကို ဆက်ခံနေသော ဆရာ-တပည့် လမ်းကြောင်းများ ဆက်ရှိနေပါသည်။

မန္တလေး ရိုးရာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း — သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ထင်ရှားမှု

မြန်မာ့ ယွန်းထည် (ဒေသအခေါ် — ယွန်း သို့မဟုတ် ဆဲ) သမိုင်းသည် ဘုရင့်နန်းတော်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ထပ်တူရောနှောနေပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပြောင်လဲရေးမင်းဆက် သမိုင်းစာတမ်းများတွင် မင်းကောင်း၊ မင်းရဲကျော်စွာ မင်းဆက်လက်ထက် (ရှင်ဘုရင်အဆင်ဆင်)အတွင်း ယွန်းထည်ပစ္စည်းများကို နန်းတော်ပစ္စည်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကိုးကွယ်ပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။ မြန်မာ့ လက်မှုပညာ ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာ၌ ဖော်ပြချက်အရ ယွန်းထည်ဟာ မြန်မာ့ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ ဆင်ပိုင်းစိုင်ပစ္စည်းများနှင့် ဘောသောင်းပစ္စည်းများကို အလှဆင်ရန် ဆင်ယင်ခဲ့ဟု တွေ့ရပါသည်။ မန္တလေးသို့ နန်းတော် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သော ၁၈၅၇ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ဒဲ့ မြို့တော်ကြီးသည် ယွန်းထည် ထုတ်လုပ်မှုဗဟိုဒေသ ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။

UNESCO အသိအမှတ်ပြုမှုရိုးရာ အမွေအနှစ် အဖြစ် ဖော်ပြ (UNESCO ICH)
ယွန်းထည်အမျိုးအစားကညစ်ယွန်း၊ ရွှေစဝါယွန်း၊ မှန်စီရွှေချယွန်း စသည် (Myanmar MOI)
အဓိကကုန်ကြမ်းဝါးအူ၊ ယွန်းစေး၊ သဘာဝဆေးရောင် (PATA Handicraft Guide)
ထုတ်လုပ်ရေးပုံစံလက်မှုရွာ/ရပ်ကွက်ပုံစံ (Myanmar MCRD)

မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ — ကုန်ကြမ်းနှင့် ကိရိယာများ

မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ ဆိုသည်ကို နားလည်ရန် ပထမဦးစွာ ကုန်ကြမ်းများကို သိရပါမည်။ PATA မြန်မာ့ ရိုးရာလက်မှုပညာ လမ်းညွှန် (Pacific Asia Travel Association ၏ Myanmar Sustainable Business Council ထုတ်ဝေ) ၏ ဖော်ပြချက်အရ အဓိကကုန်ကြမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်—

  • ဝါးအူ သို့မဟုတ် သစ်သားကြမ်း — ပုံသဏ္ဍာန်ဖော်ရန် အသုံးပြုသော အခြေခံပစ္စည်း
  • ယွန်းစေး (Thitsi/Lacquer sap) — ကရင်ပင် (Melanorrhoea usitata) မှ ရရှိသော သဘာဝ သစ်ရည်ကြောင်း
  • ချည်မျှင် သို့မဟုတ် ကြောင်မွှေး — ဖွဲ့ဒြပ်ခိုင်မာအောင် အလွှာကြားတွင် အသုံးပြုသည်
  • သဲစက္ကူ — ခြစ်ထုတ်ဖြောင့်ဖျားအောင်ပြုလုပ်ရန်
  • သဘာဝဆေးရောင် — ကြွေဆေး၊ ကျောက်ဆေးနှင့် ပင်ဆေးများ
  • ရွှေပြား သို့မဟုတ် ရွှေမှုန့် — ရွှေချ (gilding) ပြုလုပ်ရန်

ကိရိယာများမှာ ဓား၊ ခြစ်ကိရိယာ (scraper)၊ ဆေးတံ (brush)၊ ပေါလစ်ကိရိယာနှင့် ပုံဖော်ခွက်စသည်တို့ ပါဝင်ပါသည်။ ဒဲ့ ကိရိယာများ အများစုကိုလည်း မျိုးဆက်ကူးပြောင်းလက်ဆင့်ကမ်းလာသော ဒေသထွက် ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်ကို မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဆောင်းပါးများတွင် တွေ့ရပါသည်။

အဆင့်ဆင့် ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ် — မည်သို့ပြုလုပ်သနည်း

အဆင့် ၁ — ပုံသဏ္ဍာန်ဖော်ခြင်း (Forming)

ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်မည်ဆိုပါက ဝါးပိုင်းများကို ပါးပါးကွင်းပြားဖြတ်ကာ မောင်းခွက်၊ ဗူး၊ ပန်းကန် သို့မဟုတ် ဘောင်ဘောင်ပုံသဏ္ဍာန်တို့အဖြစ် တည်ဆောက်ပါသည်။ ဤအဆင့်တွင် ကျွမ်းကျင်သော ဆရာများ ၏ မျက်စိခပ်ခွဲ ပုံဖော်နိုင်မှု၊ ဝါးကို မမက်မနပ် ဖတ်နိုင်မှု နှင့် ဖိတင်နိုင်မှု စွမ်းရည်တို့ အလွန်ကြီးစွာ အရေးပါပါသည်။

အဆင့် ၂ — ယွန်းစေးဖုံးခြင်း (Lacquering) — အလွှာကြားကြားပြုလုပ်ခြင်း

ပုံသဏ္ဍာန်ဖော်ပြီးသည်နှင့် ယွန်းစေးဖျော်ထားသော အနုပညာ မြေကို ပထမအလွှာ ဖုံးအုပ်ပါသည်။ UNESCO ၏ ရိုးရာ ကာကွယ်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း ဖော်ပြချက်တွင် ယွန်းထည်ကို အလွှာများစွာ (multiple layers) ထပ်ပေးကာ ပြုလုပ်ရသောကြောင့် မျိုးဆက်ကူးပြောင်းပေးသော ကျွမ်းကျင်မှု (intergenerational knowledge) တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားပါသည်။ အလွှာတစ်လွှာစီ သေချာ အခြောက်ခံပြီးမှ နောက်အလွှာ ဆက်ဖုံးရသောကြောင့် တစ်ပစ္စည်းချင်း ပြီးစီးရန် ရက်သို့မဟုတ် အပတ်ပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်ပါသည်။

ယွန်းထည်တစ်ခုကို ပြီးစေရန် မြှပ်ထားသော ရက်ပေါင်းများ — ၎င်းသည် ဈေးနှုန်းမဟုတ်ဘဲ ဤအနုပညာ၏ စစ်မှန်သောတန်ဖိုးဖြစ်သည်။

အဆင့် ၃ — ခြစ်ထုတ်ပြင်ဆင်ခြင်း (Sanding and Polishing)

ယွန်းစေး သေချာ ခြောက်ပြီးနောက် သဲစက္ကူ သို့မဟုတ် ဝါးအချပ်ဖြင့် မျက်နှာပြင်ကို ချောမွေ့အောင် ခြစ်ထုတ်ပြင်ဆင်ပါသည်။ ဤအဆင့်သည် ပထမကြည့်ရင် ရိုးရိုးလုပ်ရမည်ဟု ထင်ရသော်လည်း အမှန်တကယ်မှာ နောက်ဆုံးထွက်ပေါ်မည့် ချောမောမှုနှင့် ဆေးရောင်ဝင်ရောက်မှုကို တိုက်ရိုက်ဆောင်ကြဉ်းပေးသောကြောင့် ကျွမ်းကျင်မှု အလွန်ဒဲ ကြီးမားသည့် အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒေသဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်များ အရ ဤဆင့်ဆင့် ကျွမ်းကျင်မှု နည်းပညာကို ထိန်းသိမ်းရန် နိုင်ငံတော်မူဝါဒ တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြ ထားကြောင်း တွေ့ရပါသည်။

ယွန်းထည်အမျိုးအစားများ — မန္တလေးတွင် ထင်ရှားသောပုံစံများ

မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုဒေသများတွင် ယွန်းထည်ပုံစံ မျိုးကွဲများ ရှိသည်ကို မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန (Myanmar Ministry of Information) ၏ ရိုးရာ သတင်းဆောင်းပါးများ တွင် အောက်ပါ အမျိုးအစားများ ဖော်ပြထားပါသည်—

ယွန်းထည်အမျိုးအစားထင်ရှားသောလက္ခဏာဒေသ
ကညစ်ယွန်းကျားကင်ပြားလိမ်း၊ မဲနှင့် မီးနီသုပ်ခြင်းပုဂံ၊ မန္တလေး
ရွှေစဝါယွန်းရွှေရင်ဆင်ခြင်း၊ ထင်ရှားသော ကြယ်ပြောင်မှုမန္တလေး
သရိုးပန်းကြွယွန်းကြွလွင်သောပန်းပု အမြင့်ဒီဇိုင်းမန္တလေး၊ ကျောက်ဆည်
မှန်စီရွှေချယွန်းမှန်စိမ်းအသေးများ ပထမှုန့်ထည့်ပြီး ရွှေချမန္တလေး
မံယွန်းဝါးပြားချပ် ချောမောနေသော မျက်နှာပြင်မန္တလေး၊ ပုဂံ
သိထားစေလိုသောအချက်မှန်စီရွှေချယွန်း (Shwe-Zawa) ကို မန္တလေးမြို့ ညများတွင် မင်းကောင်းကာလမှ ဆင်ယင်လာသော ဓလေ့ဖြစ်ပြီး ယနေ့အချိန်တွင် ဒဲ့ပုံစံကို နိုင်ငံတကာ ပြပွဲများတွင် မြင်တွေ့ရဆုံး မန္တလေး ယွန်းထည် အမှတ်သင်္ကေတ အဖြစ် သတ်မှတ်လာကြပါသည်။

ပန်းချီ၊ ကွက်လက်နှင့် ရွှေချ — နောက်ဆုံးအလှဆင်ခြင်း

ပင်မ ဖွဲ့ဒြပ်ကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ကို စစ်မှန်သော ရိုးရာ ဒဲ ပုံပန်းတော်ကူး အနုပညာ (painting)၊ ကွက်လက်ထုလုပ်ခြင်း (engraving) သို့မဟုတ် ရွှေချ (gilding) နှင့် ဆင်ယင်ပါသည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ ပုံပန်းများဖြစ်သော ကဒေါင်းနှင့် ငှက်ပုံ၊ ကြာဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းများနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပုံပန်းများ ဤအဆင့်တွင် ထည့်သွင်းဆင်ယင်ကြပါသည်။ မန္တလေးမြို့ဟာ ကြေးနီ၊ ကျောက်မျက်နှင့် ယွန်းထည် ဟူသော ရိုးရာ လက်မှုပညာ သုံးရပ် ပေါင်းစပ်ကြားသော ဒေသ ဖြစ်ကြောင်း ခရီးသွား သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။

မည်သည့်နေရာများတွင် ဒဲ့ ပညာကို လေ့လာနိုင်သနည်း — လေ့ကျင့်ရေးနှင့် တပည့်စနစ်

မြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန (MCRD) ၏ ဖော်ပြချက်အရ မန္တလေးတိုင်းဒေသတွင် ရိုးရာ လက်မှုပညာ ဆက်ခံမှုကို မျိုးဆက်ကူးပြောင်းပေးသော ဆရာ-တပည့်စနစ် (apprenticeship model) ကသာ အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။ ဒဲ့ပြင် မန္တလေးနှင့် ကျောက်ဆည်မြို့ဒေသ ရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ (Technical Universities) နှင့် အစိုးရ စစ်မှန်သော ရိုးရာ လက်မှုသင်တန်း ကျောင်းများမှတဆင့်လည်း တရားဝင်သင်ကြားနိုင်ပါသည်—

  • ဆရာ-တပည့် မျိုးဆက်ကူးပြောင်းနည်းလမ်း — ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုဆရာ၏ လက်အောက်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကျင်သုံးလေ့ကျင့်ခြင်း
  • နည်းပညာတက္ကသိုလ် (မန္တလေး၊ ရမည်းသင်း) — ဒီဇိုင်းနှင့် ထုတ်လုပ်မှုနည်းပညာ ပေါင်းစပ်သင်ကြားမှု
  • လက်မှုရပ်ကွက်/ လက်မှုရွာ — ဒေသဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်ရေးစုပေါင်းလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ သင်ယူခြင်း
မန္တလေး ရိုးရာ ယွန်းထည်လုပ်ငန်း — ဆရာကြီး ဝါးခွက်ပေါ် ယွန်းစေး ဖုံးနေသောပုံ

ခေတ်သစ်ဈေးကွက်တွင် မန္တလေး ရိုးရာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း

မြန်မာနိုင်ငံ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Commerce) ၏ ဒေသဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ အရ မန္တလေး ယွန်းထည်ပစ္စည်းများကို ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ရိုးရိုး အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းအဖြစ်ထက် ခရီးသွား အမှတ်တရပစ္စည်း၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းနှင့် ပြပွဲဝင်ပညာရပ်ဆိုင်ရာပစ္စည်း အဖြစ် ပိုမိုမြင်တွေ့လာရပြီး တန်ဖိုးမြင့် ဈေးကွက်ကို ဦးတည်ထုတ်လုပ်မှု ပိုများလာကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ ဒဲ့ပြင် မန္တလေးခရီးသွားလမ်းညွှန် ထဲတွင်လည်း ယွန်းထည် ဆိုင်များ၊ ပြပွဲများ ကို ဦးစားပေး ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုချက်အဖြစ် ဖော်ပြကြပါသည်။

ဈေးကွက်ပြောင်းလဲမှုမြန်မာ့ ရိုးရာ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းများပေါ်မှတဆင့် ရောင်းချမှုသည် ရိုးရာ ဈေးဆိုင် ရောင်းချမှုနှင့် ယှဉ်လာနေသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဒဲ့ ပြောင်းလဲမှုသည် ငယ်ရွယ်သောမျိုးဆက် ပညာရှင်များအတွက် ဈေးကွက် ကောင်းများ ဖွင့်ပေးနိုင်ပါသည်။

စဉ့်ထည်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ကြုံတွေ့နေရသော စိန်ခေါ်မှုများ

မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ ဆိုင်ရာ သုတေသနအများစုတွင် ရှိနေသော စိန်ခေါ်မှု ၂ ခု ပေါ်ပေါက်နေပါသည်— ပထမမှာ ကုန်ကြမ်းဈေးနှုန်း မြင့်တက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဒုတိယမှာ ကျွမ်းကျင်သော ဆရာကြီးများ အိုမင်းလာပြီး ဆက်ခံသူ နည်းပါးလာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ဆောင်းပါးများ အရ ပြောင်းလဲနေသော လူမှုဘဝနှင့် ဆိုင်ရာ ဖိအားများကြောင့် ရိုးရာ ယွန်းထည်လုပ်ငန်း ရပ်တည်ရန် ခက်ခဲလာကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး ဒဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် မျိုးဆက်ကူးပြောင်းမှု ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများ အရေးကြီးပါသည်ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။

စိန်ခေါ်မှုသက်ရောက်မှုဖြေရှင်းနည်း
ကုန်ကြမ်းဈေး မြင့်တက်ခြင်းထုတ်လုပ်ကုန်ကျစရိတ်တက်ပြီး ပြည်ပ ဈေးကွက်ပြိုင်ဆိုင်မှု နည်းပါးလာဒေသဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဝယ်ယူမှု၊ ကုန်ကြမ်းခြောက်ရန် ဒေသတွင်းပြုစုမွေးမြူ
ကျွမ်းကျင်ဆရာ နည်းပါးခြင်းထူးချွန်သောနည်းပညာ ဆုံးရှုံးနိုင်ဖွယ်ရာသင်တန်းကျောင်း၊ ဆရာ-တပည့် မူဝါဒ တိုးချဲ့ခြင်း
ခေတ်မီ ဒီဇိုင်းပြိုင်ဆိုင်မှုတောင်းဆိုမှုများ ပြောင်းလဲ ခဲ့ရိုးရာ-ခေတ်မီ ပေါင်းစပ် ဒီဇိုင်း ထုတ်ကုန်များ

UNESCO နှင့် မျိုးဆက်ကူးပြောင်းမှု — ဘာကြောင့် ဒဲ့ပညာ အရေးကြီးသနည်း

UNESCO ၏ ကမ္ဘာ့ ရိုးရာ မကျင်ကြွ (Intangible Cultural Heritage) ကာကွယ်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်းအောက်တွင် မြန်မာ့ ယွန်းထည်ပညာကို မျိုးဆက်ကူးပြောင်းသော လက်မှုဗဟုသုတ (intergenerational craft knowledge) ၏ ဥပမာ ကောင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန် တိုက်တွန်းထားပါသည်။ ဒဲ့ ဆိုလိုချက်မှာ ယွန်းထည်ပညာသည် ပစ္စည်းတစ်ခုထုတ်ရန် ပညာသာမဟုတ်ဘဲ မြန်မာ့ ဒေသ ဆိုင်ရာ ဘဝနေထိုင်မှု ဓလေ့ (living cultural practice) တစ်ရပ် ဖြစ်ကြောင်း ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ဖော်ပြနေသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ မန္တလေးဒေသ ၏ ရိုးရာပွဲများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆောင်းပါးများတွင်လည်း ယွန်းထည်ကို ပွဲတော်ဆင်ယင်ပစ္စည်းနှင့် ဘာသာရေးလှူဒါန်းပစ္စည်းများ ကြောင်းဆက်နွှာပြောဆို ထားကြပါသည်။

ဆရာ-တပည့် ချိတ်ဆက်မှု ကင်းမဲ့သောနေ့ ဟာ ယွန်းထည်ပညာ ကင်းမဲ့သောနေ့ ဖြစ်သည် — ကုန်ပစ္စည်းသည် ပြောင်းလဲနိုင်သော်လည်း ဗဟုသုတ ပျောက်ကွယ်ရင် ပြန်မလာနိုင်။

မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQ)

မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ — ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို တစ်ကြောင်းတည်း ဖြေဆိုပါ

ဝါးသို့မဟုတ် သစ်သားဖြင့် ပုံသဏ္ဍာန်ဖော်ပြီး ယွန်းစေးကို အလွှာပေါ်အလွှာ ဖုံးအုပ်ကာ အလွှာတစ်ခုစီ ခြောက်ပြီးမှ ခြစ်ထုတ်ပြင်ဆင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပန်းချီ၊ ကွက်လက် သို့မဟုတ် ရွှေချ ဆင်ယင်ခြင်းဖြင့် ပြည့်စုံသော ယွန်းထည်ပစ္စည်း တစ်ခုကို ပြုလုပ်ပါသည်။

ယွန်းထည်ကို ပြီးစေရန် ဘယ်လောက်ကြာမည်နည်း

ရိုးရာ ယွန်းထည်တစ်ခုတွင် အလွှာ တစ်ဆယ်ကျော်မှ အလွှာ နှစ်ဆယ်ကျော်အထိ ဖုံးအုပ်ရတတ်ပြီး အလွှာတစ်ခုစီ ယွန်းကျ ဖြောင့်ဖျားအောင် ပြင်ဆင်ကာ ခြောက်ရပါသည်။ UNESCO ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဒဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်သည် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာကြာနိုင်ပြီး ရှုပ်ထွေးသော ဒီဇိုင်းများ ဆိုပါက လများစွာ ကြာနိုင်ပါသည်။

ယွန်းထည်နှင့် စဉ့်ထည် ဆိုတာ တူညီသောပစ္စည်းမျိုးလား

မြန်မာဘာသာတွင် “ယွန်းထည်” ဟူသော ပုဂ္ဂလစာသည် ယွန်းစေးဖြင့် ပြုလုပ်သောပစ္စည်းကို ဆိုလိုပြီး “စဉ့်ထည်” ဆိုသောပုဂ္ဂလစာသည် ယမ်းမြေ/ချော်မြေ (clay-based lacquer) ဖြင့် ပြုလုပ်သောပစ္စည်းကို ဆိုလိုနိုင်ပါသည်။ ကျောင်းစာတမ်းများနှင့် ပြပွဲများတွင် နှစ်ခုလုံးကို “ယွန်းထည်” (lacquerware) ဟု ယေဘုယျ ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာ ဒေသ ခေါ်ဆိုမှုများတွင် ကွာခြားချက်ငယ်တော့ ရှိနိုင်ပါသည်။

မန္တလေးတွင် ယွန်းထည် ဝယ်ယူရန် အကောင်းဆုံးနေရာများ ဘယ်မှာ ရှိသနည်း

မြင်းကျောင်း ဈေး (Jade Market ဆိုင်ရာဒေသနှင့် ကပ်လျက်ရှိ)၊ ဇေဒ်ဈေး ကပ်ချင်းဆိုင်များ၊ မန္တလေး နန်းတော် ပတ်ဝန်းကျင် ရှိ ဈေးဆိုင်များနှင့် မော်ကွန်းတင်ယွန်းထည်ပြင်ဆင်ရောင်းချသော ဒေသဆိုင်ရာ ဆိုင်များသည် စစ်မှန်သော ရိုးရာ ယွန်းထည် ဝယ်ယူရန် နေရာများ ဖြစ်ပါသည်။

ကညစ်ယွန်းနှင့် ရွှေစဝါယွန်း ကွာခြားချက်ကား အဘယ်

ကညစ်ယွန်းသည် ကျားကင်ပြားပုံ မဲနှင့် မီးနီ သုပ်ကာ ကော်နှင့်ချည်ကို ကြားဝင် ချည်ထုတ်သောနည်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ဒဲ့ ပုံစံသည် အလေးနည်းပြီး ရေကြာနိုင်ပါသည်။ ရွှေစဝါယွန်းသည်တော့ ရွှေမှုန့် ဖြန့်ကျက်ကာ အချောမွတ် ဒကော (lacquer paste) ဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်ပြီး ပြောင်ကောင်းကောင်း ကြည်ကြည်လင်လင် မြင်ရပါသည်။

ယွန်းထည်ပညာ သင်ယူမည်ဆိုလျှင် မည်သို့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရမည်နည်း

မျိုးဆက်ဆိုင်ရာ ဒေသဆိုင်ရာ ဆရာ-တပည့် ချိတ်ဆက်မှု (apprenticeship) ကသာ စစ်မှန်သော နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး မိမိ ဝါသနာပါမှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသကာ ဆရာကြီးတစ်ဦး နှင့် ပူးပေါင်းလေ့ကျင့်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံးနည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဒဲ့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဖွင့်သော ရိုးရာလက်မှုသင်တန်းများနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ယွန်းထည်ရပ်ကွက်/ရွာ ဈေးများသို့ ဝင်ရောက်ချိတ်ဆက်ခြင်းကလည်း ကောင်းမွန်သောနှောင်ဖေါ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ် — မန္တလေး ရိုးရာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုး

မန္တလေး ရိုးရာ လက်မှုပညာမှာ စဉ့်ထည်ပစ္စည်း ဘယ်လိုလုပ်သလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို တုံ့ပြန်ရာတွင် — ပုံဖော်ခြင်း၊ ဖုံးအုပ်ခြင်း၊ ခြောက်ခြင်း၊ ခြစ်ထုတ်ခြင်းနှင့် အလှဆင်ခြင်း ဟူသော အဆင့်ငါးဆင့်ကို ဖြတ်သန်းကာ တစ်ပစ္စည်းချင်း လက်ဦးဖြင့် ပြုလုပ်ရသော ဤ အနုပညာသည် မြန်မာ့ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု၏ စစ်မှန်သောနှလုံးသားပုံ တစ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။ UNESCO ကမ်ပြောင်ပြောင်ထောက်ပြနေသော ဒဲ့ ပညာကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် မျိုးဆက်သစ် ဆက်ခံနိုင်ရန် ကောင်းမွန်သောဆရာ-တပည့်ချိတ်ဆက်မှုနှင့် ပြည်သူ့ ဝင်ရောက်မှုတို့ ဆက်ရှိရပါမည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုင်ရာ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု ပညာရှင်များ ဖော်ပြကြပါသည်။ မန္တလေးမြို့ ရေရှည်တည်တံ့သော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဆောင်းပါးတွင်လည်း ဒဲ့ ယွန်းထည် ရပ်ကွက်ဒေသများ ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းရန် ပညာ ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ဖော်ပြထားပြီး ရိုးရာ ပညာကို ဆက်လက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် မှာကြားထားကြောင်း တွေ့ရပါသည်။

ရင်းမြစ်များ

แบ่งปันความรักของคุณ
Avatar photo

Kyaw Min

ကျော်မင်းသည် မန္တလေးမြို့တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့သော စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဒေသဆိုင်ရာ သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဘဝအကြောင်း ဆယ်နှစ်ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ မန္တလေးတိုင်းရှိ ရွာများနှင့် ဈေးများကို ကိုယ်တိုင်သွားရောက် လေ့လာလေ့ရှိသည်။

Articles: 109

โพสต์ที่เกี่ยวข้อง

Leave a Reply

သင့် email လိပ်စာကို ဖော်ပြမည် မဟုတ်ပါ။ လိုအပ်သော ကွက်လပ်များကို * ဖြင့်မှတ်သားထားသည်