အနှစ်ချုပ်
✓Reviewed by Aung Kyaw Moe မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုရင်နှာ မှဖြစ်သော မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ အစီအစဉ်များသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်သောသမိုင်းကြောင်းကို ယနေ့ လူငယ်မျိုးဆက်သို့ ချိတ်ဆက်ပေးနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယခုအချိန်တွင် oral traditions and expressions domain အောက်တွင် ICH elements ၁၀၄ ခုကို တရားဝင်စာရင်းသွင်းထားပြီး၊ ဤ heritage...
မာတိကာ
- 1 မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်း
- 2 မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — UNESCO ၏ ကမ်းလှမ်းမှုနှင့် ချိတ်ဆက်မှု
- 3 ရိုးရာစကားပြောလ ဆိုသည်မှာ — ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပါယ်
- 4 မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — ထိန်းသိမ်းနည်းစနစ်
- 5 မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာ၏ အခန်းကဏ္ဍ
- 6 ရိုးရာ oral tradition ၏ ထင်ရှားသော အကြောင်းအရာများ — မန္တလေးဒေသ
- 7 လူငယ်မျိုးဆက်ကူးပြောင်းမှု — ပြဿနာနှင့် ဖြေရှင်းချက်
- 8 ကျောင်းနှင့် ကျောင်းပြင်ပ — သင်ကြားပုံ ခြားနားချက်
- 9 မြန်မာ Atā Thingyan inscription ကနေ Mandalay ရိုးရာ storytelling သို့ — အနာဂတ် လမ်းကြောင်း
- 10 မေးခွန်းများနှင့် အဖြေများ — မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ
- 10.1 မြန်မာ ရိုးရာ oral storytelling ကို ICH ဟု ဘာကြောင့် သတ်မှတ်ကြသနည်း?
- 10.2 Mandalay ဒေသ oral storytelling ကို UNESCO representative list ထဲ ဘယ်ကာလ ထည့်သွင်းနိုင်မလဲ?
- 10.3 Mandalay ဒေသ လူငယ် storytelling programs ကို မည်သူများ ဆောင်ရွက်ကြသနည်း?
- 10.4 ဒစ်ဂျစ်တယ် media ကြောင့် ရိုးရာ oral storytelling ဆုတ်ယုတ်မည်လား?
- 10.5 မိဘများ ကလေးများ၏ storytelling ဆည်းပူးမှုကို ဘယ်လို ကူညီနိုင်မည်နည်း?
- 10.6 Mandalay ဒေသ oral storytelling အတွက် ကောင်းမွန်သော မှတ်တမ်းတင်ရေး နည်းလမ်းများ ကဘာတွေနည်း?
- 11 အဓိက သင်ခန်းစာများ — အကျဉ်းချုပ်
- 12 ရင်းမြစ်များ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုရင်နှာ မှဖြစ်သော မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ အစီအစဉ်များသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်သောသမိုင်းကြောင်းကို ယနေ့ လူငယ်မျိုးဆက်သို့ ချိတ်ဆက်ပေးနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယခုအချိန်တွင် oral traditions and expressions domain အောက်တွင် ICH elements ၁၀၄ ခုကို တရားဝင်စာရင်းသွင်းထားပြီး၊ ဤ heritage များကို လူငယ်မျိုးဆက်ထံ ဆက်ကာပမ်းပိုင်ဆိုင်ကာ ပုံပြင်ပြောတတ်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနေသော ကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိလာသည်။
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်း
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု မြို့တော်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်ထင်ရှားပြီး ရိုးရာ ပုံပြင်ဆိုနည်း၊ ဝတ္တုပြောနည်း၊ ကဗျာရွတ်ဆိုနည်းများ ရင်ဆိုင်ထိန်းသိမ်းနေသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ UNESCO ICHCAP ၏ Myanmar Safeguarding System စာတမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံ ICH ထိန်းသိမ်းရေး နည်းလမ်း ၇ မျိုးထဲတွင် သင်ကြားပေးခြင်း၊ performances ကျင်းပခြင်း၊ ပြိုင်ပွဲများ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဤ framework ကို Mandalay Region မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် လူငယ် storytelling programs တွင် တိုက်ရိုက် ချိတ်ဆက်အသုံးချနေကြသည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ ပုံပြင်ပြောသည့် အစဉ်အလာကို ဆင်းသက်ခဲ့ပုံကို ဆိုလျှင် ကျောက်မျက်ကာလ နန်းတော် ဆရာတော်ကြီးများ၊ ဇာတ်ဆရာကြီးများ ထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းလာသည်ဟု လေ့လာသူ အများအပြားက ဆိုကြသည်။
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — UNESCO ၏ ကမ်းလှမ်းမှုနှင့် ချိတ်ဆက်မှု
၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂ မှ ၇ ရက်အတွင်း Paraguay Asunción တွင် ကျင်းပသော UNESCO 19th Intergovernmental Committee ၌ Myanmar traditional New Year Atā Thingyan festival (No. 02085) ကို Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity ထဲသို့ ထည့်သွင်းသိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော UNESCO ICH inscription ဖြစ်ပြီး၊ Global New Light of Myanmar ၏ ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၆ ရက် သတင်းတွင် “first-ever identification on the list of Intangible Cultural Heritage” ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤ global recognition သည် Mandalay ဒေသ၌ လူငယ်တို့ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာ oral heritage ကို မမေ့မလျော့ ဆက်ကာ ဆောင်ရွက်ရန် စိတ်ဓာတ်ကို တစ်ဖန် ရင်ပြင်ပေးနိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၂၆ အချိန်ထိ UNESCO ICH representative list ထဲတွင် Thingyan ၏ နောက်ဆက်တွဲ nomination အနေနဲ့ “Practice of Thanakha culture in Myanmar” ကိုပါ ongoing ဆောင်ရွက်နေသည်ကို UNESCO Myanmar ICH state profile တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဤ momentum သည် Mandalay Region ၌ oral storytelling ကို cultural identity ၏ အဓိကရင်ဆိုင်ထုပ်ဆောင်ကာ လူငယ်မျိုးဆက်ထဲ ဖြန့်ဝေနိုင်ရန် ကောင်းသော ခေတ်ကာလကို ဖန်တီးပေးနေသည်။
ရိုးရာစကားပြောလ ဆိုသည်မှာ — ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပါယ်
မြန်မာ ရိုးရာ oral storytelling ဆိုသည်မှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းဖြင့် ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ဘိုးဘိုးဘွားဘွားများ ၏ ဇာတ်ကြောင်း၊ ဓမ္မတာဆိုင်ရာ ပုံပြင်၊ ဒဏ္ဍာရီများ လက်ဆင့်ကမ်းသော အနုပညာ ပုံစံဖြစ်သည်။ UNESCO Periodic Report on the Convention (2020–2024) ၌ မြန်မာနိုင်ငံ National Representative List သည် oral traditions and expressions ဟု ရည်ညွှန်းသော domain ကို အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။ Mandalay ဒေသတွင် folk stories၊ folktales၊ ရင်ဖွင့်ဝတ္တု၊ ချင်းတောင်ဒဏ္ဍာရီ၊ နန်းတော်ဆိုင်ရာ legends များကို oral storytelling ၏ ထင်ရှားသောပုံစံများ ဟု ယဉ်ကျေးမှုသုတေသနသမားများ သတ်မှတ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် folk stories/folktale၊ ancient manuscripts၊ traditional games တို့ကို oral traditions domain ၏ ဥပမာများအဖြစ် ထည့်သွင်းဖော်ပြသည်။ ဤ policy framework ကို ချဲ့ထွင်ကာ Mandalay Region ၂၀၂၆ လူငယ် programs တွင် ကျောင်းနေ ငယ်သူငယ်ချင်းများ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဇာတ်ကြောင်းဖော်ပြ၊ မိဘ-ကလေး storytelling session၊ ကျောင်းတွင်း oral heritage clubs မျိုး ဦးစွာ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ဖေါ်ထွက်လာနေသည်ကို တွေ့ရသည်။
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — ထိန်းသိမ်းနည်းစနစ်
UNESCO ICHCAP ၏ Myanmar ICH Safeguarding System and Policy စာတမ်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ICH ထိန်းသိမ်းရေး တရားဝင်နည်းလမ်း ၇ ချက်ကို အသုံးပြုသည်
- by teaching — ကျောင်းနှင့် လေ့ကျင့်ရေးစင်တာများတွင် ရိုးရာ oral storytelling ကို ဘာသာရပ်တစ်ချပ်အဖြစ် သင်ကြားပေးခြင်း
- by staging performances — ရပ်ရွာ storytelling ပြိုင်ပွဲ၊ ပွဲတော်မွေးမင်္ဂလာများ ကျင်းပပေးခြင်း
- by holding exhibitions — ရိုးရာ ဇာတ်သဘောတရားကို ပြပွဲများ ကျင်းပ မိတ်ဆက်ပေးခြင်း
- by conducting competitions — လူငယ်ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပပေးခြင်း
- by publishing books — ရိုးရာပုံပြင်များကို မှတ်တမ်းတင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း
- by reading research papers — ဒေသဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများ ကျင်းပခြင်း
- by participating at national level — မြို့နယ်၊ တိုင်း၊ ပြည်ထောင်စု အဆင့် ပြိုင်ပွဲများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခြင်း
ဤ framework အတိုင်း Mandalay Region ၂၀၂၆ လူငယ် storytelling programs တွင် ကျောင်းသားငယ်များ ၎င်းတို့၏ ဒေသ folk tales ကို ရပ်ရွာ ဆရာဆရာမများနှင့် ပူးပေါင်း ဖြန့်ဝေကြသည်ကို ကြည့်ရမည်ဆိုလျှင် ဝမ်းသာဖွယ် ကောင်းသောကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် ရိုးရာဇာတ်ပွဲများ နှင့် ပတ်သက်သော ဆောင်းပါးတွင်ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ မန္တလေးဒေသ၌ ရိုးရာ performing arts ကို မျိုးဆက်သစ်များ ဆက်ကာပမ်းဆောင်ရွက်နေကြသည်ကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ — ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာ၏ အခန်းကဏ္ဍ
Facebook၊ TikTok၊ YouTube တို့ ဖြန့်ကျက်နေသော ဒစ်ဂျစ်တယ် ကာလတွင် မန္တလေး လူငယ်တို့သည် ရိုးရာ oral storytelling ကို တစ်ဖန် ဒစ်ဂျစ်တယ်ဗေဒ ကာယကံ အဖြစ် ပြောင်းမွမ်းသုံးစွဲနေကြသည်ဟု မြင်ရသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ TikTok short videos တွင် မြန်မာဒဏ္ဍာရီ၊ folk tales ကို သရုပ်ဆောင်ဖော်ပြမှုများ၊ YouTube ထဲ storytelling podcasts မျိုး ဤ digital ချိုင်ဟာ ခေတ်မှီ ဆိုင်ဆိုင်ရာ ပုံစံသစ်ဖြင့် oral traditions ကို ဆက်ကာ ထိန်းသိမ်းသော နည်းလမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံ ပြောင်းမွမ်းမှုနှင့်တပြိုင်နက် မူလ oral tradition ၏ “face-to-face၊ community grounded” သဘောသဘာဝ မပျောက်ပျက်ပစ်ရန် ဂရုစိုက်သင့်ကြောင်း ယဉ်ကျေးမှုသုတေသနသမားများ သတိပေးကြသည်။
ပုံပြင်တစ်ပုဒ်ကို ပြောကြားနေသောအခါ ပြောသူနှင့် နားထောင်သူတို့ကြား ဖြစ်ပွားသော သဘောနားလည်မှုသည် မည်သည့် digital screen မျှ မပြောင်းစားနိုင်သော အသက်တောက်အစဉ်ဖြစ်သည်။
ရိုးရာ oral tradition ၏ ထင်ရှားသော အကြောင်းအရာများ — မန္တလေးဒေသ
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် oral storytelling ၏ သဘောပေါက်ကာ ကလေး-လူကြီး ပေါင်းစုံ လက်ခံနိုင်သော ဇာတ်ကြောင်း ထင်ရှားသောခေါင်းစဉ်များမှာ
| ဇာတ်ကြောင်း အမျိုးအစား | ထင်ရှားသောဥပမာ | ဒေသဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု |
|---|---|---|
| ဒဏ္ဍာရီ / Legends | မန္တလေးတောင် ဒဏ္ဍာရီ၊ ကျောက်တော်ကြီး ဇာတ်ကြောင်း | မန္တလေးမြို့နယ် |
| Folk Tales / ပုံပြင် | ဘုရင်နှင့် ငရဲသားများ၊ ဆင်ဖြူ ဒဏ္ဍာရီ | မန္တလေး-ပြင်ဦးလွင် |
| ဒေသ သမိုင်းဝင် ဇာတ်ကြောင်း | နန်းတော် ရတနာပုံ ဇာတ်ကြောင်း | မန္တလေးဗဟို |
| သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဇာတ်ကြောင်း | မင်းတုန်းမင်းတရားနှင့် ကဗျာဆရာများ | မန္တလေးတောင်ငူ |
| ဘာသာရေး ဇာတ်ကြောင်း / Jataka | ဇာတ်ကြမ်းနှင့် ကျောင်းဆရာတော် ဟောကြားချက် | မန္တလေးတိုင်းတစ်ဝိုက် |
ဤ အမျိုးအစားများသည် မန္တလေး ရိုးရာဇာတ်ပွဲများ မှ တဆင့် community events၊ ပွဲတော်များ၊ ကျောင်းမျိုး မီးတောက်ဆောင်ကြသည်ဆိုသော ပြဒါးများနှင့် ကျောင်းသင်ရိုး ပေါင်းစပ်မှုများ ဖြင့် ဆက်ကာ ပြဲပွင်သည်ကို မြင်ရသည်။
လူငယ်မျိုးဆက်ကူးပြောင်းမှု — ပြဿနာနှင့် ဖြေရှင်းချက်
မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ၏ “Key Challenges for Myanmar on Safeguarding ICH” ဆောင်းပါးအရ မြန်မာနိုင်ငံ ICH ထိန်းသိမ်းရေးတွင် documentation system အားနည်းမှု၊ trained personnel နည်းပါးမှု၊ ဘဏ္ဍာရေး resourcing မလုံလောက်မှု တို့ကို အဓိကစိန်ခေါ်မှုများ အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဤ challenges များသည် Mandalay ဒေသ လူငယ် storytelling programs တွင်လည်း ထင်ဟပ်နေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒေသ အနု oral tradition ကို ဆက်ကာ ပြဿနာပေါ်ပွားနိုင်သည်
- ကျွမ်းကျင်သော ဆဌမ oral storytellers (ပုံပြင်ဆရာ) ကြီးများ နည်းပါးလာမှု
- ယဉ်ကျေးမှုဝတ်ရည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ဆွဲဆောင်မှုနောက် ပါသွားသော လူငယ်များ
- မြန်မာဘာသာ oral tradition ကို တသင်းတပ်ဆင် မှတ်တမ်းတင်ရန် resources မရှိမှု
- ကျောင်းသင်ရိုးထဲ oral storytelling ကို ပေါင်းစပ်ရန် curriculum reform မလုံလောက်မှု
ဖြေရှင်းချက်များ ဘက်တွင်မူ UNESCO framework ကို အာရုံစိုက်ကာ Mandalay Region မှ ၂၀၂၆ programs တွင် storytelling clubs၊ ကျောင်းတွင်း oral heritage sessions၊ ရပ်ရွာ pwa yay kwin (ပွဲကြမ်း) ပြိုင်ပွဲများ မျိုး ကျောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဌာနများ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်နေကြပြီ ဟုဆိုနိုင်သည်။
ကျောင်းနှင့် ကျောင်းပြင်ပ — သင်ကြားပုံ ခြားနားချက်
Mandalay Region ၌ oral storytelling ကို လူငယ်တို့ ဆည်းပူးနည်းသည် ကျောင်းတွင်းနှင့် ကျောင်းပြင်ပ ၂ ပိုင်း ရှိသည်
| ကိုင်တွယ်မှုနည်း | ကျောင်းတွင်း | ကျောင်းပြင်ပ (community) |
|---|---|---|
| ဆဌမ ဆရာ | မြန်မာဘာသာ ဆရာ | အဖိုးအဖွားများ၊ ရပ်ရွာ ဆရာ |
| ပုံစံ | ဘာသာရပ် lesson အဖြစ် | ပွဲတော်၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ညနေ ဝိုင်းဝန်းပြော |
| မှတ်တမ်း | Written curriculum ၌ ပါဝင် | Oral-only transmission |
| ပွဲကျင်းပမှု | ကျောင်းပွဲ၊ ဒေသဆိုင်ရာ ပြိုင်ပွဲ | ပွဲတော်ကာလ၊ ဧည့်ပွဲများ |
| အသုံးပြုသည့် ဘာသာ | Myanmar standard Burmese | ဒေသ dialect နှင့် ရိုးရာ idioms |
နှစ်မျိုးစလုံးကို ပေါင်းစပ်ကာ ၂၀၂၆ Mandalay youth oral storytelling programs တွင် “hybrid model” တစ်ခု ရောင်ရမ်းမွေ့ဖြစ်လာနေသည်ကို ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ မန္တလေးမြို့ ရေရှည်တည်တံ့သော ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ ရပ်ရွာ ကိုးကွယ်ရာ နေရာများမှ တဆင့် ရိုးရာ storytelling ကို ကျောင်းပြင်ပ ဆင်နွှဲနေဆဲဖြစ်သည်ကို မြင်နိုင်သည်။
မန္တလေးဒေသ ရိုးရာ oral storytelling ကို နောက်ဆက်တွဲ မျိုးဆက်ထဲ ဆက်ကာ ပမ်းနိုင်ရေး မှာ ကျောင်းတည်ဆောက်ထားသော curriculum ထက် ကျောင်းပြင်ပ community links ကသာ ပိုမိုထိရောက်လေ့ ရှိသည်ဟု ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းသူများ ထောက်ခံသည်။
မြန်မာ Atā Thingyan inscription ကနေ Mandalay ရိုးရာ storytelling သို့ — အနာဂတ် လမ်းကြောင်း
Myanmar ၏ Atā Thingyan festival UNESCO inscription (২০২ৄ) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ intangible heritage ကို ကမ္ဘာ့ attention ဆွဲဆောင်ခဲ့သော ပထမ milestone ဖြစ်သည်။ ၎င်း inscription ၏ နောက်ဆက်တွဲ သက်ရောက်မှုတစ်ရပ်မှာ Mandalay ဒေသ oral traditions ကို ၂၀၂၆ ကြာ ဆက်ကာ UNESCO framework ထဲ ထည့်သွင်းနိုင်သော potential ကို ဖန်တီးပေးနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် August တွင် Myanmar ICH state profile ၌ “Practice of Thanakha culture in Myanmar” ကိုပါ ongoing nomination အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ကို UNESCO website ပြဖော်ကြားပြသနေသည်၊ ၎င်းသည် Mandalay ဒေသ oral tradition elements ကိုပါ နောင်ကာလ nomination လမ်းကြောင်းတွင် ပြည်သူ့ awareness တိုးတက်ရန် အထောက်အပံ့ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
မေးခွန်းများနှင့် အဖြေများ — မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ
မြန်မာ ရိုးရာ oral storytelling ကို ICH ဟု ဘာကြောင့် သတ်မှတ်ကြသနည်း?
UNESCO ၂၀၀၃ Convention အရ intangible cultural heritage ကို “communities, groups and individuals recognize as part of their cultural heritage” ဟု သတ်မှတ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ၏ website တွင် ဖော်ပြသည်။ Oral traditions and expressions ဟာ ဤ UNESCO ICH domains ၅ ခုထဲ ပထမနေရာမှ domain တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ national inventory ထဲ ၁၀၄ elements ကိုပင် ထည့်သွင်းစာရင်းသွင်းထားသည်။
Mandalay ဒေသ oral storytelling ကို UNESCO representative list ထဲ ဘယ်ကာလ ထည့်သွင်းနိုင်မလဲ?
Thingyan (၂၀၂၄) နှင့် Thanakha (ongoing ၂၀၂၆) nomination ကြည့်ပါက UNESCO ICH nomination process သည် ၃–၅ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ရသော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ Mandalay ဒေသ oral traditions တစ်ခုကို UNESCO list ထဲ ထည့်သွင်းနိုင်ရန် Ministry of Religious Affairs and Culture ၏ တာဝန်ရှိသူများ၊ ဒေသ cultural authorities မြန်ဆန်စွာ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရန် လိုသည်။
Mandalay ဒေသ လူငယ် storytelling programs ကို မည်သူများ ဆောင်ရွက်ကြသနည်း?
UNESCO Myanmar ICH framework ၌ Ministry of Religious Affairs and Culture (MoRAC)၊ Department of Archaeology and National Museum နှင့် Mandalay Region government cultural authorities တို့ ဓိပ္ပါယ် ပြည့်ဝသော ဆောင်ရွက်သူများ ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထပ်မံ၍ universities (Mandalay University, Yadanabon University) နှင့် ရပ်ရွာ organizations တို့လည်း ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်နေကြသည်ဟု ရမ်းကန်ဆိုနိုင်သည်။
ဒစ်ဂျစ်တယ် media ကြောင့် ရိုးရာ oral storytelling ဆုတ်ယုတ်မည်လား?
ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆွဲဆောင်မှုသည် challenge တစ်ရပ်ဖြစ်သည်မှာ မှန်ကန်သော်လည်း ဒစ်ဂျစ်တယ် platform ကို oral traditions ဖြန့်ဝေသော tool အဖြစ် ပြောင်းမွမ်းအသုံးချလျှင် ၎င်းသည် ထိန်းသိမ်းရေး “safeguarding by staging performances” (UNESCO ICHCAP) ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆင့်ကဲတက်ပုံ ဆင်ပြုတ်တူ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
မိဘများ ကလေးများ၏ storytelling ဆည်းပူးမှုကို ဘယ်လို ကူညီနိုင်မည်နည်း?
UNESCO ICH safeguarding framework ၏ “by teaching” method နှင့် အညီ မိဘများ ညဘက် ကလေးများနှင့် မိမိ၏ ဒေသပုံပြင်များ ပြောဆိုခြင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဒေသ ပွဲတော်များ တက်ရောက်ကာ community storytelling sessions ကျင်းပကြောင်း ကျင့်သားရစေနိုင်သည်ဟု ယဉ်ကျေးမှုသုတေသနသမားများ ထောက်ခံကြသည်။
Mandalay ဒေသ oral storytelling အတွက် ကောင်းမွန်သော မှတ်တမ်းတင်ရေး နည်းလမ်းများ ကဘာတွေနည်း?
UNESCO periodic report (2020–2024) ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ICH ထိန်းသိမ်းရေး နည်းလမ်းများထဲ “by publishing books” နှင့် “by reading research papers” တို့ ပါဝင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ audio-visual recordings၊ digital archives၊ community books မျိုး ဘှုန်ကြီးကျောင်းများ၊ ကျောင်းများ ပူးပေါင်းကာ ပြုလုပ်ကြမှသာ ကောင်းမွန်သော မှတ်တမ်းတင်ရေး ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အဓိက သင်ခန်းစာများ — အကျဉ်းချုပ်
မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်က စတင်လာတဲ့ လူငယ်များအတွက် ရိုးရာစကားပြောလ programs သည် Myanmar ICH National Policy framework၊ UNESCO ၂၀၀၃ Convention framework ၊ နှင့် Atā Thingyan inscription ၂၀၂၄ ၏ ရှိနေမှုနောက်ခံတို့ကြောင့် ပိုမို ဆောင်ရွက်နိုင်သော အခွင့်အရေး ရှိနေသည်။ UNESCO ကြီးမှူး ICH domains တွင် oral traditions ကို domain ပထမ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ ICH inventory ၌ ၁၀၄ elements ကို မှတ်တမ်းတင်ကြောင်း၊ နှင့် safeguarding ကို teaching, performances, competitions, publications ဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြောင်း ဤ ဇမ္ဗူသောင်ကြီး framework ကို ကောင်းစွာ နားလည်ကာ Mandalay ဒေသ လူငယ် programs တို့ ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်မည်ဆိုလျှင် ဘိုးဘွားများမှ လက်ဆင့်ကမ်းသော oral storytelling ဆာင်ကြောင်း ဆက်ကာ ပျံ့နှံ့နိုင်ကောင်းသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ရင်းမြစ်များ
- UNESCO Intangible Cultural Heritage — Myanmar State Profile — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
- မြန်မာနိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန — Key Challenges for Myanmar on Safeguarding ICH — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
- UNESCO 19th Intergovernmental Committee Decision 19.COM 7.B.50 — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
- UNESCO Periodic Report on the Convention — Myanmar (2020–2024) — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
- UNESCO ICHCAP — Myanmar ICH Safeguarding System and Policy — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
- UNESCO — Myanmar traditional New Year Atā Thingyan festival (RL 2024) — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
- Global New Light of Myanmar — Thingyan UNESCO inscription coverage (2024) — ရရှိသည့်ရက် August 17, 2026
