မန္တလေး မိဘဇေးရ် ဗလီကို အာဏာပိုင်များ ပိတ်ဆို့ — ပုဒ်မ ၁၄၄ ထုတ်ပြန်

မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်ရှိ သမိုင်းဝင် မိဘဇေးရ် ဗလီ ဝင်းအတွင်းရှိ အဆောက်အအုံနှစ်ခုကို စစ်အာဏာသိမ်းအစိုးရ အာဏာပိုင်များက စက်တင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ညွှန်ကြားချက်ထုတ်ပြီး ပိတ်ဆို့လိုက်ကြောင်း၊ ပုဒ်မ ၁၄၄ ကိုလည်း ထုတ်ပြန်ကာ ဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ထွက်ခွင့်အားလုံးကို လုံးဝတားမြစ်လိုက်ကြောင်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခရစ်ယာန်စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (CSW) က စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

အောင်မြေသာဇံမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်အရ ဦးဘိုးတော်ရပ်ကွက်၊ ၇၃ လမ်းနှင့် ၇၄ လမ်းကြားရှိ ၉ လမ်းတွင် တည်ရှိသည့် မိဘဇေးရ် ဗလီဝင်းအတွင်းမှ အဆောက်အအုံနှစ်ခုကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း CSW ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ပထမအဆောက်အအုံမှာ မြေကွက်အမှတ် ၈၉၊ ကွင်းအမှတ် ၂၃ တွင် လက်ရှိဆောက်လုပ်နေဆဲ အဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအဆောက်အအုံမှာ မြေကွက်အမှတ် ၅၁/၅ တွင်ရှိသည့် လေးထပ် ကွန်ကရစ်အဆောက်အအုံဖြစ်ကာ ယင်းကို အခွင့်အာဏာမဲ့ ယာယီဆုတောင်းခန်းအဖြစ် အာဏာပိုင်များက သတ်မှတ်ထားသည်။

ညွှန်ကြားချက်တွင် မည်သို့ဖော်ပြထားသနည်း

CSW ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်တွင် ပစ်မှတ်ထားသည့် အဆောက်အအုံများကို “မြေကွက်အမှတ် ၈၉ / ကွင်းအမှတ် ၂၃ ရှိ လက်ရှိဆောက်လုပ်နေဆဲ အဆောက်အအုံ” နှင့် “မြေကွက်အမှတ် ၅၁/၅ ရှိ အခွင့်အာဏာမဲ့ ယာယီဆုတောင်းခန်းအဖြစ် အာဏာပိုင်များက သတ်မှတ်ထားသည့် လေးထပ်အဆောက်အအုံ” ဟု တိတိကျကျဖော်ပြထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ညွှန်ကြားချက်တွင် “ဂျမာအသ်ဝတ်ပြုမှုများ၊ ဘာသာရေးဟောပြောချက်များ၊ တရားဟောခြင်းများနှင့် အများပြည်သူ စုစည်းလှုပ်ရှားမှုအားလုံး”ကို တားမြစ်ထားကြောင်းနှင့် “တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ထွက်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းမှန်သမျှ”ကိုလည်း တားမြစ်ထားကြောင်း CSW က ကိုးကားဖော်ပြထားသည်။

ဤအရေးယူမှုကို မြန်မာ့ဒေသတွင်းသတင်းဌာန Myo Taw ကလည်း စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းသတင်းအစီအစဉ်တွင် “မန္တလေး ဗလီဆောက်လုပ်ဆဲကို ပိတ်ဆို့ — ပုဒ်မ ၁၄၄ ဖြင့် ဝင်ခွင့်အားလုံး တားမြစ်” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။

အရေးယူမှု၏ နောက်ခံအခြေအနေများ

မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မွတ်စလင်ဆုတောင်းခန်းများနှင့် ဗလီများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ အာဏာပိုင်များ၏ ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရကြောင်း အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဌာန၏ နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့် အစီရင်ခံစာများတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ ဗမာလူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက် (BHRN) ၏ ကိုးကားချက်ဖြင့် ထိုနှစ်အတွင်း ဧရာဝတီတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းများအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ဗလီနှင့် ဘာသာရေးကျောင်းပေါင်း ၁၂ ခု ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် ရန်ကုန်တိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းများတွင် ဗလီနှင့် ဘာသာရေးကျောင်း ၃၂ ခု ပိတ်ဆို့ခံထားရဆဲဖြစ်ကြောင်းလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကတည်းက ဘာသာရေးကိုးကွယ်ရာဌာနများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများ တိုးများလာကြောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရှေ့နေများကော်မရှင် (ICJ) က ထုတ်ပြန်ထားသော အစီရင်ခံစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းအစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ စစ်တပ်တပ်ဖွဲ့များက ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဆိုင်ရာ ဘာသာရေးနေရာပေါင်း ၆၄ ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းမှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း၊ ယင်းတို့တွင် မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူးနှင့် မကွေးတိုင်းများအပြင် ကချင်ပြည်နယ်စသည့် ဒေသများပါဝင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၃၄ တွင် နိုင်ငံသားများအား ဘာသာရေးကို လွတ်လပ်စွာယုံကြည်ကိုးကွယ်ပိုင်ခွင့် အာမခံပေးထားသော်လည်း “အများပြည်သူဆိုင်ရာ စည်းကမ်း၊ ကျင့်ဝတ် သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အခြားပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ” ဟူသော ကန့်သတ်ချက်များ ပါဝင်ကြောင်း ICJ ၏ ဥပဒေရေးရာ မေးခွန်း-အဖြေစာစောင်တွင် ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်။

ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်

မန္တလေးမြို့သည် ရာဇဝင်အစဉ်အလာကြွယ်ဝသော ဘာသာရေးစုံလင်မှုမြို့တော်တစ်ခုအဖြစ် ကနဦးကတည်းက လူသိများခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများအပြင် ရှေးဟောင်းဗလီများသည်လည်း မြို့၏ လူမှုရေးအသွင်အပြင်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့ကြောင်း မန္တလေးမြို့ ဘာကြောင့် ဒီလောက် ကျော်ကြားသနည်း ဆိုင်ရာ ယခင်ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းသမိုင်းကြောင်းအရ ဒေသခံမွတ်စလင်အသိုက်အဝန်းများသည် မန္တလေး၏ လူမှုအသိုက်အဝန်း ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကာလကြာရှည် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။

ယခုကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဖြင့် ဆုတောင်းခန်းဝင်းကို ပိတ်ဆို့ခြင်းမျိုးသည် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများကို ထပ်မံဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက ယခင်ကတည်းက သတိပေးထားခဲ့ဖူးသည်။ CSW ၏ ယခုအကြိမ် ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပိတ်ဆို့ခံရသည့်အဆောက်အအုံများကို “သမိုင်းဝင် မိဘဇေးရ် ဗလီဝင်းအတွင်းရှိ ယာယီဆုတောင်းခန်းများ” ဟု ဖော်ပြထားခြင်းအရ ဗလီသည် ကာလကြာရှည်တည်ရှိခဲ့သည့် အဆောက်အအုံဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။

အရေးယူမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ

ပုဒ်မ ၁၄၄ ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့်အတူ ဗလီဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ထွက်ခွင့်အားလုံးကို လုံးဝတားမြစ်ထားခြင်းကြောင့် ဒေသခံမွတ်စလင်ဘာသာဝင်များ ပုံမှန်ဆုတောင်းပွဲများ ကျင်းပနိုင်ခွင့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရကြောင်း သိရသည်။ အောက်ပါဇယားတွင် CSW ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အတည်ပြုနိုင်သည့် အဓိကအချက်အလက်များကို အကျဉ်းချုံးဖော်ပြထားသည်-

အာဏာပိုင်များ ရှင်းပြသည့် အကြောင်းပြချက်

CSW ၏ ကိုးကားဖော်ပြချက်အရ အာဏာပိုင်များက ယင်းအဆောက်အအုံများကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ တည်ဆောက်ထားသည့် အဆောက်အအုံများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်းကြောင့် အရေးယူမှုပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ သို့သော် ဗလီကော်မတီ သို့မဟုတ် ဒေသခံမွတ်စလင်ကိုယ်စားလှယ်များ ၏ တိုက်ရိုက်တုံ့ပြန်ချက်ကို CSW ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသေးပေ။ ဤအချက်ကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ရမည့် အခြေအနေတစ်ခုအဖြစ် သတင်းဌာနများက မှတ်ချက်ပြုထားကြသည်။

ဤအရေးယူမှုသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ယခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အခြားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အရေးယူမှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည့် မန္တလေးလေဆိပ် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှု ကဲ့သို့သော အခြားလုံခြုံရေးအရေးယူမှုများနှင့်အတူ ဒေသတွင်း တင်းမာမှုများ ဆက်လက်မြင့်တက်နေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်ဟု လေ့လာသူများက သုံးသပ်ကြသည်။

ရှေ့ဆက်၍ စောင့်ကြည့်ရမည့်အချက်များ

ယခုအချိန်ထိ ပိတ်ဆို့ချိန် မည်မျှကြာမြင့်မည်ကို အတိအကျ ကြေညာချက်မရှိသေးဘဲ၊ ဆုတောင်းခန်းများ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပြုမည့် အချိန်ဇယားကိုလည်း အာဏာပိုင်များက ထုတ်ပြန်ထားခြင်းမရှိပေ။ CSW အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက ဤအခြေအနေကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်လျက်ရှိကြောင်း ယင်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

• စက်တင်ဘာ ၁၃ ရက် — အောင်မြေသာဇံမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနက ညွှန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်
• စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက် — CSW က အရေးယူမှုအား နိုင်ငံတကာသို့ ထုတ်ဖော်ကြေညာ
• စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက် — Myo Taw အပါအဝင် ဒေသတွင်းသတင်းဌာနများက သတင်းဖော်ပြ
• ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ရန် — ဗလီပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရေးနှင့် ဆုတောင်းခွင့်ပြန်လည်ရရှိရေး ကြေညာချက်

ဤအဖြစ်အပျက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အသေးစိတ်ကို CSW ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဆက်လက်ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး၊ ဒေသတွင်းသတင်းများကို Myo Taw သတင်းဌာနမှလည်း ဆက်လက်စောင့်ကြည့်နိုင်ပါသည်။