မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်နည်း

မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ လက်မှုပညာ၏ အသည်းနှလုံးဖြစ်ပြီး ကြေးထည်၊ ပန်းတိမ်လက်ရာ၊ ကျောက်စိမ်း၊ ယွန်းထည်နှင့် ရွှေဆိုင်းခတ် လုပ်ငန်းတို့၏ ဗဟိုချက်မ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤလက်ရာများသည် ပင်ကိုယ်အားဖြင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၏ ဒဏ်ကို အလွန် ခံစားရသည့် ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ ယွန်းထည် တစ်ခုကို ပြုလုပ်ရာတွင် ပါးလွှာသော အလွှာများစွာ အသီးသီး ထပ်ကာ ထပ်ကာ သုတ်လိမ်းရပြီး အလွှာတစ်ခုစီကို မြေအောက်ခန်း၏ စိုထိုင်းဆ မြင့်မားသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရက်အတန်ကြာ အေးခဲစေရသဖြင့်၊ အရည်အသွေးမြင့် တစ်ခုလျှင် လ ပေါင်းများစွာ ကြာတတ်သည်ဟု Burmese lacquerware အကြောင်း မှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။ ထိုမျှ အချိန်နှင့် လက်ရာ မြှုပ်နှံထားသော ပစ္စည်းတစ်ခုကို မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းတတ်ခြင်းသည် ၎င်း၏ တန်ဖိုးကို ဆယ်စုနှစ်များစွာ ထိန်းထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤဆောင်းပါးတွင် မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း အမျိုးအစား အသီးသီးကို အိမ်တွင်း အခြေအနေ၌ပင် ပြတိုက်အဆင့်နီးပါး ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် လက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းများ၊ ပျက်စီးစေသော အကြောင်းရင်းများနှင့် ရှောင်ကြဉ်သင့်သည့် အမှားများကို အသေးစိတ် တင်ပြထားသည်။ ဝယ်ယူသူ၊ စုဆောင်းသူနှင့် လက်ဆောင်ရရှိသူ မည်သူမဆို ဤလမ်းညွှန်ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းခြင်း အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း

လက်မှုပစ္စည်း တစ်ခုသည် ပစ္စည်းတန်ဖိုး တစ်ခုတည်း မဟုတ်�‌ဘဲ မင်းဆက်များ တလျှောက် ဆက်ခံလာသော အတတ်ပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှု မှတ်တမ်းနှင့် မိသားစု အမွေအနှစ် တို့ပါ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂံ ရှေးဟောင်းမြို့တော်ကို UNESCO က ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်းသို့ တရားဝင် ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းသည် မြန်မာ့ ရိုးရာ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာ၏ နိုင်ငံတကာ တန်ဖိုးကို ပြသသည့် သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တန်ဖိုးမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ ထိန်းသိမ်းမှု အရည်အသွေးကလည်း လက်ရာ၏ ဈေးနှုန်းနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်လာသည်။

ထိန်းသိမ်းမှု ညံ့ဖျင်းပါက ကြေးထည်တွင် ချေးတက်ခြင်း၊ ယွန်းထည် အက်ကွဲခြင်း၊ ကျောက်စိမ်း ရောင်မှိန်ခြင်းနှင့် ပိုးထည် ပိုးစားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ၎င်းတို့ကို ပြန်လည် ပြုပြင်ရန် ကုန်ကျစရိတ်က မူလ ထိန်းသိမ်းမှုထက် များစွာ ပိုကြီးသည်။ မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုနည်းများကို ကောင်းစွာ နားလည်ထားခြင်းသည် မှန်ကန်သော ထိန်းသိမ်းနည်း ရွေးချယ်ရာတွင် အခြေခံ အကျဆုံး ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုစီ၏ ပကတိ သဘာဝကို သိမှသာ ၎င်းနှင့် သင့်လျော်သော စောင့်ရှောက်နည်းကို ရွေးချယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ပိုမို နက်ရှိုင်းသော နောက်ခံ အကြောင်းအရာများကို မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း အမျိုးအစားများ ဆောင်းပါးတွင် ဆက်လက် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

လက်မှုပစ္စည်းများ ပျက်စီးစေသော အဓိက အကြောင်းရင်းများ

ထိန်းသိမ်းနည်းကို မလေ့လာမီ ဘယ်အရာက ပျက်စီးစေသည်ကို သိထားရန် လိုသည်။ ပြတိုက် ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင်များ၏ အလုပ်အများစုသည် ဤ ခြိမ်းခြောက်မှု အချက်ငါးခုကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

• စိုထိုင်းဆ အပြောင်းအလဲ။ လေထဲရှိ ရေငွေ့ပမာဏ မြင့်လွန်း၊ နိမ့်လွန်း သို့မဟုတ် မကြာခဏ ပြောင်းလဲခြင်းသည် သစ်သားနှင့် ယွန်းထည်ကို ကား/ကျုံ့ စေပြီး အက်ကွဲစေသည်။
• အလင်းရောင်နှင့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV)။ နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ခြင်းသည် ပိုးထည် အရောင်များနှင့် ယွန်းမျက်နှာပြင်ကို မှေးမှိန်စေသည်။
• ဖုန်မှုန့်နှင့် ညစ်ညမ်းမှု။ ဖုန်မှုန့်သည် စိုထိုင်းဆကို စုပ်ယူပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ထိခိုက်စေသော အက်ဆစ် အလွှာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
• ပိုးဟပ်နှင့် မှို။ ပိုးထည်၊ ကန့်လန့်ကာနှင့် သစ်သားပစ္စည်းများကို ပိုးဖလံ၊ ခြနှင့် မှိုတို့က ဖျက်ဆီးတတ်သည်။
• လူ၏ ကိုင်တွယ်မှု မှားယွင်းခြင်း။ လက်ချွေး၊ ဓာတုပစ္စည်းနှင့် မသင့်လျော်သော သန့်ရှင်းရေး နည်းလမ်းတို့သည် တိုက်ရိုက် ထိခိုက်မှု ဖြစ်စေသည်။

ဤ အချက်ငါးချက်အနက် စိုထိုင်းဆနှင့် အလင်းရောင်တို့သည် အများဆုံး ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါ ထိန်းသိမ်းရေး အင်စတီကျု (Canadian Conservation Institute) ၏ လမ်းညွှန်ချက်များအရ စုစည်းမှု အများစုအတွက် နှိုင်းရ စိုထိုင်းဆ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း တည်ငြိမ်စွာ ထိန်းထားရန်နှင့် ရုတ်တရက် အပြောင်းအလဲများကို ရှောင်ရှားရန် အကြံပြုထားသည်။

ပစ္စည်းအမျိုးအစားအလိုက် ထိန်းသိမ်းနည်းများ

လက်မှုပစ္စည်း တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ပစ္စည်းဓာတ်သဘာဝ မတူသဖြင့် ထိန်းသိမ်းနည်းကလည်း ကွဲပြားသည်။ အောက်ပါ ဇယားတွင် အဓိက အမျိုးအစား အလိုက် ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် အကြံပြု ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြထားသည်။

ကြေးထည်နှင့် ပန်းတိမ်လက်ရာ ထိန်းသိမ်းနည်း

သတ္တုပစ္စည်း၏ အကြီးမားဆုံး ရန်သူမှာ စိုထိုင်းဆနှင့် လေထဲရှိ ဓာတ်တိုးမှု ဖြစ်သည်။ ကြေးထည်နှင့် ငွေထည် ပန်းတိမ် လက်ရာများကို ခြောက်သွေ့သော နေရာတွင် ထားသင့်ပြီး လက်ဖြင့် တိုက်ရိုက် ကိုင်ရာတွင် နုနယ်သော ဂွမ်းလက်အိတ် ဝတ်ဆင်ရန် Victoria and Albert Museum (V&A) ၏ ထိန်းသိမ်းရေး လမ်းညွှန်များက အကြံပြုသည်။ လက်ချွေးတွင် ပါသော ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်သည် သတ္တုမျက်နှာပြင်ကို ရေရှည်တွင် စားဖျက်တတ်သည်။

ချေးတက်လာပါက ဈေးကွက်ရှိ ပြင်းထန်သော သတ္တုတိုက်ဆေးများကို ချက်ချင်း မသုံးသင့်ပါ။ ၎င်းတို့သည် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မူရင်း အရောင်အသွေး (patina) ကို ပါ ပါသွားစေနိုင်သည်။ ပထမဦးစွာ ခြောက်သွေ့သော ဂွမ်းပျော့ဖြင့် ဖုန်သုတ်ပြီး၊ လိုအပ်မှသာ ဓာတ်မဲ့ ဆပ်ပြာရည် နုနုဖြင့် သုတ်၍ ချက်ချင်း ခြောက်အောင် ပြန်သုတ်ပါ။ သိမ်းဆည်းရာတွင် ဆီလီကာ ဂျယ်လ် (silica gel) အိတ်ငယ်များ ထည့်ထားခြင်းဖြင့် အစိုဓာတ်ကို ထိန်းနိုင်သည်။

ယွန်းထည် ထိန်းသိမ်းနည်း

ယွန်းထည်သည် ဝါးခြမ်းသား သို့မဟုတ် မြင်းသီလော ကြိုးဖြင့် ရက်လုပ်ပြီး သစ်စေးကို အလွှာများစွာ ထပ်ကာ ပြုလုပ်ထားသဖြင့်၊ စိုထိုင်းဆ အပြောင်းအလဲကို အလွန် မခံနိုင်ပါ။ Burmese lacquerware မှတ်တမ်းအရ အလွှာတစ်ခုစီကို စိုထိုင်းဆ မြင့်သော မြေအောက်ခန်းတွင် ရက်ပေါင်းများစွာ အေးခဲစေရသည်။ ထို့ကြောင့် ပြီးမြောက်သော ပစ္စည်းကို လေအေးပေးစက် တိုက်ရိုက်ရှေ့၊ မီးဖို သို့မဟုတ် နေရောင်တိုက်ရိုက်ကျသော နေရာတွင် မထားသင့်ပါ။ အလွန် ခြောက်သွေ့ပါက အက်ကွဲတတ်ပြီး၊ အလွန် စိုစွတ်ပါက မှိုတက်တတ်သည်။

သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်ရာတွင် ရေစိမ်ခြင်း လုံးဝ မပြုလုပ်ရပါ။ အစိုဓာတ် အနည်းငယ်ပါသော နူးညံ့ အဝတ်ဖြင့် ဖွဖွ သုတ်ပြီး ချက်ချင်း ခြောက်အောင် ပြန်သုတ်ရန် လုံလောက်သည်။ အရောင်တောက်ဆေး၊ ဆီ သို့မဟုတ် ဖယောင်းများ မသုံးသင့်ပါ။ ၎င်းတို့သည် ကာလရှည်တွင် မျက်နှာပြင်ကို စေးကပ်စေပြီး ဖုန်မှုန့်များ ပိုမို စွဲကပ်စေသည်။ ယွန်းထည်ကို စီးပွားဖြစ် ဝယ်ယူရာတွင် အရည်အသွေး ခွဲခြားသိရှိရန် စစ်မှန်မှု စစ်ဆေးနည်း လမ်းညွှန် ကို ကြိုတင် လေ့လာထားသင့်သည်။

ကျောက်စိမ်း ထိန်းသိမ်းနည်း

ကျောက်စိမ်း (jadeite) သည် Mohs မာကျောမှု စကေးတွင် ၆.၅ မှ ၇.၀ ခန့်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ကျောက်စိမ်း အရည်အသွေးမြင့် ထုတ်လုပ်မှု၏ အဓိက အရင်းအမြစ် ဖြစ်ကြောင်း Jadeite အကြောင်း မှတ်တမ်းများက ဖော်ပြသည်။ မာကျောသော်လည်း ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခတ်မိပါက သို့မဟုတ် အပူချိန် ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲပါက အက်ကြောင်း ထွက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အခြား ကျောက်မျက်များနှင့် တွဲ၍ မထားဘဲ သီးခြား နူးညံ့ အိတ်ငယ်တွင် သိမ်းသင့်သည်။

သန့်ရှင်းရေးအတွက် ရေနွေးနွေးတွင် ဓာတ်မဲ့ ဆပ်ပြာ နုနု ထည့်၍ နူးညံ့ ဘုရှ်ဖြင့် ဖွဖွ တိုက်ပြီး သန့်သော ရေဖြင့် ဆေးကြောကာ ပျော့သော အဝတ်ဖြင့် ခြောက်အောင် သုတ်ပါ။ ရေမွှေး၊ ခေါင်းလျှော်ရည်နှင့် အိမ်သုံး သန့်ရှင်းရေး ဓာတုပစ္စည်းများသည် ကျောက်စိမ်း၏ တောက်ပမှုကို မှေးမှိန်စေနိုင်သဖြင့် ရှောင်ရှားသင့်သည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် ဆင်မြန်းသော ကျောက်စိမ်း လက်ရာများကို အလှကုန်နှင့် ရေမွှေး လိမ်းပြီးမှ ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ဓာတုဒဏ်မှ ကာကွယ်နိုင်သည်။

ပိုးထည်နှင့် ကန့်လန့်ကာ (ကုသိုလ်တော်) ထိန်းသိမ်းနည်း

ပိုးထည်နှင့် ရွှေချည်ထိုး ကန့်လန့်ကာ လက်ရာများသည် အလင်းရောင်နှင့် ပိုးဟပ်တို့ကို အလွန် ထိခိုက်လွယ်သည်။ ပြတိုက် စံချိန်စံညွှန်းများအရ အလွန် ထိခိုက်လွယ်သော အထည်များကို အလင်းအား ၅၀ လတ်စ် (lux) ခန့်အောက်တွင်သာ ပြသထားရန် အကြံပြုလေ့ ရှိသည်။ နေရောင်တိုက်ရိုက်နှင့် ပြင်းထန်သော မီးရောင်အောက်တွင် ကြာရှည် ထားပါက အရောင်များ မြန်မြန် ဖျော့သွားတတ်သည်။

သိမ်းဆည်းရာတွင် ခေါက်ထားခြင်းထက် လိပ်၍ ထားခြင်းက အကြောင်းကြောင်း ပြတ်ခြင်းကို လျှော့ချနိုင်သည်။ အက်ဆစ်မပါသော စက္ကူ (acid-free tissue) ဖြင့် ထပ်ပိုး၍ သိမ်းပါ။ ပလတ်စတစ် အိတ်ထဲ ပိတ်လှောင်ထားခြင်းသည် အစိုဓာတ် ပိတ်မိ၍ မှိုတက်စေနိုင်သဖြင့် လေဝင်လေထွက် ကောင်းသော ဝတ္ထုပစ္စည်းဖြင့် ထုပ်ပိုးသင့်သည်။ ပိုးဖလံ ကင်းရှင်းစေရန် သဘာဝ ပိုးကာ ဥပစ္စည်း (သင်္ဘောသဖန်းသား) ထည့်ထားနိုင်သော်လည်း နာဖသလင်း (mothball) ကဲ့သို့ ဓာတုပစ္စည်းများကို သတိဖြင့်သာ သုံးသင့်သည်။

သစ်သားပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ်နှင့် ရွှေဆိုင်း ထိန်းသိမ်းနည်း

သစ်သားပန်းပုနှင့် ရွှေသားလက်ရာများသည် စိုထိုင်းဆ အပြောင်းအလဲကြောင့် ကွဲအက်လွယ်သည်။ ၎င်းတို့ကိုလည်း တည်ငြိမ်သော စိုထိုင်းဆ ၅၀%–၆၀% အတွင်း ထားရှိသင့်သည်။ ဖုန်သုတ်ရာတွင် ခြောက်သွေ့သော ပျော့အဝတ် သို့မဟုတ် နူးညံ့သော ဘုရှ်ကို သုံးပြီး၊ ထွင်းထုထားသော အကွက်အကွင်းများ ကြားရှိ ဖုန်များကို ပျော့သော စုတ်တံဖြင့် သုတ်ထုတ်ပါ။ ကျောက်ဖြူ (marble) လက်ရာများတွင် အက်ဆစ်ပါသော သန့်ရှင်းရေး ဆေးများ မသုံးရပါ။ အက်ဆစ်သည် ကျောက်ဖြူ မျက်နှာပြင်ကို စားဖျက်တတ်သည်။

မန္တလေးသည် ရွှေဆိုင်းခတ် (ရွှေချ) လုပ်ငန်းဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ရွှေဆိုင်း လွှာများသည် အလွန် ပါးလွှာသဖြင့် လေတိုက်ခတ်မှု၊ စိုထိုင်းဆနှင့် လက်ဖြင့် ထိတွေ့မှုကို လုံးဝ မခံနိုင်ပါ။ ရွှေသကာ ဖုံးအုပ်ထားသော ဘုရားရုပ်ပွားနှင့် ပစ္စည်းများကို ဖုန်သုတ်ရာတွင် ထိတွေ့မှု အနည်းဆုံး ဖြစ်အောင် ဂရုစိုက်ရမည်။

သိမ်းဆည်းသိုလှောင်ခြင်းအတွက် သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်

လက်မှုပစ္စည်း တာရှည်ခံရေး၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် မှန်ကန်သော သိုလှောင်မှု ပတ်ဝန်းကျင်ပေါ်တွင် မူတည်သည်ဟု ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင်များက ယေဘုယျ ဆိုလေ့ ရှိသည်။ အောက်ပါ ဇယားသည် အိမ်တွင်း သိုလှောင်ရာတွင် ထိန်းချုပ်သင့်သော အဓိက အချက်များကို စုစည်း ဖော်ပြထားသည်။

စိုထိုင်းဆ မြင့်မားသော မြန်မာ့ ရာသီဥတုတွင် မိုးတွင်းကာလ၌ အစိုဓာတ်ကို အထူး သတိထားရန် လိုသည်။ စိုထိုင်းဆ တိုင်းတာသော ကိရိယာ (hygrometer) တစ်လုံး ဝယ်ယူ၍ ဗီရိုအတွင်း ထားရှိခြင်းဖြင့် အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။ စိုထိုင်းဆ မြင့်လွန်းပါက ဆီလီကာ ဂျယ်လ် သို့မဟုတ် အစိုခံ ဆေးဘူး (dehumidifier) သုံးနိုင်ပြီး၊ ခြောက်လွန်းပါက ရေအိုးငယ် ထားခြင်းဖြင့် ချိန်ညှိနိုင်သည်။

သန့်ရှင်းရေးတွင် ရှောင်ကြဉ်ရမည့် အမှားများ

ထိန်းသိမ်းရင်း ပျက်စီးစေသော အဖြစ်များမှာ မှားယွင်းသော သန့်ရှင်းရေး နည်းလမ်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ အောက်ပါ အမှားများကို ရှောင်ရှားပါက ပစ္စည်း သက်တမ်း သိသိသာသာ ရှည်လာသည်။

• ပြင်းထန်သော ဓာတုဆေး သုံးခြင်း။ ဘလိချ်၊ အမ်မိုနီယာနှင့် ပြင်းထန်သော သတ္တုတိုက်ဆေးတို့သည် မူရင်း မျက်နှာပြင်ကို စားဖျက်သည်။
• ရေစိမ်ခြင်း။ အထူးသဖြင့် ယွန်းထည်နှင့် သစ်သားကို ရေတွင် ကြာရှည် စိမ်ခြင်းသည် ကွဲအက်ခြင်းနှင့် မှိုတက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
• ကြမ်းတမ်းသော အဝတ် သို့မဟုတ် ဘုရှ်။ မာကျောသော ဘုရှ်သည် မျက်နှာပြင်တွင် ခြစ်ရာများ ဖြစ်စေသည်။
• နေပူတွင် အခြောက်ခံခြင်း။ နေရောင်တိုက်ရိုက်တွင် ခြောက်အောင် လှန်းခြင်းသည် အရောင်ဖျော့စေပြီး အက်ကွဲစေသည်။
• လက်ဖြင့် တိုက်ရိုက် မကြာခဏ ကိုင်ခြင်း။ လက်ချွေး၏ အက်ဆစ်ဓာတ်သည် သတ္တုနှင့် ရွှေသကာကို ထိခိုက်စေသည်။

သံသယ ဖြစ်ဖွယ် ပျက်စီးမှု တစ်ခုခု တွေ့ပါက ကိုယ်တိုင် အပြင်းအထန် ပြုပြင်ရန် မကြိုးစားဘဲ ကျွမ်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင် သို့မဟုတ် ပြတိုက်နှင့် ဆက်သွယ် တိုင်ပင်သင့်သည်။ မှားယွင်းသော ပြုပြင်မှုသည် တန်ဖိုးကို ပိုမို ကျဆင်းစေတတ်သည်။ လက်ရာ၏ ဈေးကွက် တန်ဖိုးကို နားလည်ထားရန် ဈေးနှုန်းများနှင့် ဈေးညှိနည်း လမ်းညွှန် ကိုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

နှစ်စဉ် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု အချိန်ဇယား

ထိန်းသိမ်းမှုကို ပုံမှန် အလေ့အထ တစ်ခု အဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းသည် တစ်ကြိမ်တည်း အပြင်းအထန် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ခြင်းထက် ပိုမို ထိရောက်သည်။ အောက်ပါ ဇယားသည် အကြံပြု လုပ်ဆောင်မှု အချိန်ဇယား တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဤ အချိန်ဇယားကို လိုက်နာခြင်းဖြင့် ပျက်စီးမှု အသေးစားများကို ကြီးထွားမလာမီ ကြိုတင် တွေ့ရှိ ပြုပြင်နိုင်သည်။ မှတ်တမ်းစာအုပ် တစ်အုပ်တွင် ပစ္စည်းတစ်ခုစီ၏ အခြေအနေနှင့် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိန်းသိမ်းမှုများကို မှတ်သားထားခြင်းသည်လည်း ရေရှည်တွင် အကျိုးရှိသည်။

ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ပြတိုက်များ၏ အကြံပြုချက်များ

နိုင်ငံတကာ ပြတိုက်များ၏ ထိန်းသိမ်းရေး ဌာနများက ကာကွယ်ရေး ထိန်းသိမ်းမှု (preventive conservation) ကို အလေးပေးကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပျက်စီးမှု ဖြစ်ပြီးမှ ပြုပြင်ခြင်းထက် ပျက်စီးမှု မဖြစ်အောင် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် ပိုမို ထိရောက်ပြီး ကုန်ကျစရိတ် သက်သာသည်။ Victoria and Albert Museum နှင့် Canadian Conservation Institute တို့၏ အများသူငှာ လမ်းညွှန်များတွင် ဤ မူဝါဒကို အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာ့ ရိုးရာ အသိပညာကလည်း တန်ဖိုးရှိသည်။ ရှေးယခင်က ယွန်းထည်ကို ခြောက်သွေ့သော ဝါးတောင်း သို့မဟုတ် သစ်သားသေတ္တာတွင် ထည့်၍ လေဝင်လေထွက် ရအောင် သိမ်းခြင်း၊ ပိုးထည်ကို သဘာဝ အပင်အရွက်ဖြင့် ပိုးကာခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများသည် ခေတ်သစ် သိပ္ပံ နည်းပညာနှင့်ပင် ကိုက်ညီနေသည်။ မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်းများ၏ နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းကို သိရှိလိုပါက လက်မှုပစ္စည်း သမိုင်းကြောင်းနှင့် မင်းဆက်အမွေအနှစ် ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ဒေသ ကွဲပြားမှုအလိုက် လက်ရာ ကွာခြားချက်များကို နှိုင်းယှဉ်လိုပါက မန္တလေးနှင့် ဗဂန် လက်မှုပစ္စည်း နှိုင်းယှဉ်ချက် ကိုလည်း ကြည့်ရှုနိုင်သည်။

အမေးများသော မေးခွန်းများ

ယွန်းထည်ကို ရေဖြင့် ဆေးကြောလို့ ရပါသလား။

ယွန်းထည်ကို ရေတွင် စိမ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေဖြင့် တိုက်ရိုက် ဆေးကြောခြင်းကို ရှောင်သင့်သည်။ ယွန်းထည်သည် သစ်စေး အလွှာများကို ဝါး သို့မဟုတ် သစ်သား အခြေခံပေါ်တွင် ထပ်ပြီး ပြုလုပ်ထားသဖြင့်၊ ရေဝင်ပါက အတွင်းပိုင်း ကား/ကျုံ့ကာ အလွှာများ ခွာထွက်ခြင်း၊ အက်ကွဲခြင်းနှင့် မှိုတက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သန့်ရှင်းရေးအတွက် အစိုဓာတ် အနည်းငယ်သာ ပါသော နူးညံ့ အဝတ်ဖြင့် ဖွဖွ သုတ်ပြီး၊ ချက်ချင်း ခြောက်သွေ့သော အဝတ်ဖြင့် ပြန်သုတ်ရန် လုံလောက်သည်။ ဖုန်တွေ့ပါက ပျော့သော စုတ်တံဖြင့် သုတ်ထုတ်ပါ။ အရောင်တင်ဆေး၊ ဆီ၊ ဖယောင်း မသုံးသင့်ပါ။

ကြေးထည် ချေးတက်လာရင် ဘယ်လို ဖယ်ရှားရမလဲ။

ချေးတက်လာသော ကြေးထည်ကို ပြင်းထန်သော သတ္တုတိုက်ဆေးဖြင့် ချက်ချင်း မတိုက်သင့်ပါ။ ပထမ ခြောက်သွေ့သော ပျော့အဝတ်ဖြင့် ဖုန်နှင့် ညစ်ပေမှုကို သုတ်ပါ။ ဆက်လက်၍ ဓာတ်မဲ့ ဆပ်ပြာရည် နုနုဖြင့် ဖွဖွ သုတ်ပြီး ချက်ချင်း ခြောက်အောင် ပြန်သုတ်ပါ။ ချေးအနည်းငယ်အတွက် သဘာဝ နည်းလမ်း (ရှောက်သီးရည်နှင့် ဆား) ကို သတိဖြင့် သုံးနိုင်သော်လည်း၊ ရှေးဟောင်း သို့မဟုတ် တန်ဖိုးကြီး လက်ရာများတွင် မူရင်း patina ပျက်စီးနိုင်သဖြင့် ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။ ရေရှည် ကာကွယ်ရန် ခြောက်သွေ့သော နေရာတွင် ဆီလီကာ ဂျယ်လ်နှင့်အတူ သိမ်းပါ။

ကျောက်စိမ်းကို ဘယ်လို သန့်ရှင်းရေး လုပ်ရမလဲ။

ကျောက်စိမ်းကို ရေနွေးနွေးတွင် ဓာတ်မဲ့ ဆပ်ပြာ နုနု ထည့်၍ နူးညံ့ ဘုရှ်ဖြင့် ဖွဖွ တိုက်ပြီး၊ သန့်သော ရေဖြင့် ဆေးကြောကာ ပျော့သော အဝတ်ဖြင့် ခြောက်အောင် သုတ်ပါ။ ရေမွှေး၊ ခေါင်းလျှော်ရည်၊ ဘလိချ်နှင့် အိမ်သုံး သန့်ရှင်းရေး ဓာတုပစ္စည်းများသည် ကျောက်စိမ်း၏ တောက်ပမှုကို မှေးမှိန်စေနိုင်သဖြင့် ရှောင်ပါ။ ကျောက်စိမ်းသည် မာကျောသော်လည်း ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခတ်မိပါက အက်ကြောင်း ထွက်နိုင်သဖြင့် အခြား ကျောက်မျက်နှင့် မထိမိအောင် သီးခြား နူးညံ့ အိတ်တွင် သိမ်းသင့်သည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် ဝတ်ဆင်ပါက အလှကုန် လိမ်းပြီးမှ ဝတ်ပါ။

စိုထိုင်းဆ ဘယ်လောက် ထားသင့်သလဲ။

Canadian Conservation Institute ၏ လမ်းညွှန်အရ စုစည်းမှု အများစုအတွက် နှိုင်းရ စိုထိုင်းဆ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း တည်ငြိမ်စွာ ထိန်းထားသင့်သည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ ပမာဏ မဟုတ်ဘဲ တည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သည်။ စိုထိုင်းဆ ရုတ်တရက် တက်/ကျ ခြင်းသည် သစ်သားနှင့် ယွန်းထည်ကို ကား/ကျုံ့ စေပြီး အက်ကွဲစေသည်။ သတ္တုပစ္စည်းများအတွက်မူ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း အောက် ပိုမို ခြောက်သွေ့သော အခြေအနေ ပိုကောင်းသည်။ မြန်မာ့ မိုးတွင်း ရာသီတွင် အစိုဓာတ် မြင့်တတ်သဖြင့် စိုထိုင်းဆ တိုင်းကိရိယာ (hygrometer) ဖြင့် ပုံမှန် စစ်ဆေးပြီး ဆီလီကာ ဂျယ်လ် သို့မဟုတ် အစိုခံစက်ဖြင့် ချိန်ညှိသင့်သည်။

ပိုးထည်နှင့် ကန့်လန့်ကာကို ပိုးမစားအောင် ဘယ်လို သိမ်းရမလဲ။

ပိုးထည်နှင့် ရွှေချည်ထိုး ကန့်လန့်ကာများကို ခေါက်ထားခြင်းထက် လိပ်၍ သိမ်းခြင်းက အကြောင်းပြတ်ခြင်းကို လျှော့ချသည်။ အက်ဆစ်မပါသော စက္ကူဖြင့် ထပ်ပိုး၍ လေဝင်လေထွက် ကောင်းသော နေရာတွင် ထားပါ။ ပလတ်စတစ် အိတ်ထဲ ပိတ်လှောင်ထားခြင်းသည် အစိုဓာတ် ပိတ်မိ၍ မှိုတက်စေနိုင်သဖြင့် ရှောင်ပါ။ မှောင်မိုက်၊ စိုစွတ်သော ထောင့်များတွင် ပိုးဖလံနှင့် ပိုးကောင်များ ဝင်ရောက်လွယ်သဖြင့် ပုံမှန် လေဖွင့်ပေးပြီး စစ်ဆေးသင့်သည်။ သဘာဝ ပိုးကာ ဥပစ္စည်းများ သုံးနိုင်သော်လည်း ဓာတုပစ္စည်းများကိုမူ အထည်နှင့် တိုက်ရိုက် မထိအောင် သတိဖြင့်သာ သုံးပါ။

ရွှေသကာ ဖုံးအုပ်ထားသော ပစ္စည်းကို ဘယ်လို ထိန်းသိမ်းရမလဲ။

ရွှေဆိုင်း (ရွှေချ) လွှာများသည် အလွန် ပါးလွှာသဖြင့် ထိတွေ့မှု အနည်းဆုံး ဖြစ်အောင် ဂရုစိုက်ရမည်။ လက်ဖြင့် တိုက်ရိုက် မပွတ်သပ်ဘဲ၊ လိုအပ်ပါက အလွန် နူးညံ့သော စုတ်တံ သို့မဟုတ် လေမှုတ်ဖြင့်သာ ဖုန်ဖယ်ပါ။ စိုစွတ်သော အဝတ်ဖြင့် မသုတ်သင့်ပါ။ ၎င်းသည် ရွှေသကာကို ဆွဲခွာ ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ ရွှေသကာ ဖုံးအုပ်ထားသော ဘုရားရုပ်ပွားနှင့် ပစ္စည်းများကို နေရောင် တိုက်ရိုက်နှင့် စိုထိုင်းဆ မြင့်မားမှုမှ ကာကွယ်ပြီး၊ ဖုန်ထူ မတက်အောင် ဖန်အုံ သို့မဟုတ် မှန်ဗီရိုထဲ ထားရှိခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။

ပျက်စီးနေပြီဆိုရင် ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်သင့်သလား။

ပျက်စီးမှု အသေးစား (ဖုန်၊ မွန်းကြပ်မှု) အတွက် အထက်ပါ နူးညံ့သော နည်းလမ်းများကို ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့သော် အက်ကွဲခြင်း၊ အလွှာ ခွာထွက်ခြင်း၊ မှိုတက်ခြင်း သို့မဟုတ် တန်ဖိုးကြီး ရှေးဟောင်း လက်ရာ ပျက်စီးခြင်း ကဲ့သို့ ဆိုးရွားသော အခြေအနေများတွင် ကိုယ်တိုင် အပြင်းအထန် ပြုပြင်ရန် မကြိုးစားသင့်ပါ။ မှားယွင်းသော ပြုပြင်မှုသည် ပစ္စည်း၏ မူရင်း သဘာဝနှင့် ဈေးကွက် တန်ဖိုးကို ပိုမို ကျဆင်းစေတတ်သည်။ ကျွမ်းကျင်သော ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင် သို့မဟုတ် ပြတိုက်နှင့် ဆက်သွယ် တိုင်ပင်ခြင်းသည် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်။

လက်တွေ့ အဆင့်ဆင့် သန့်ရှင်းရေးနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်

မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်းတစ်ခုကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အလျင်စလို မလုပ်ဘဲ အဆင့်လိုက် စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ခြင်းက ပျက်စီးမှု အန္တရာယ်ကို အများဆုံး လျှော့ချပေးသည်။ ယူနက်စကို (UNESCO) ၏ ၂၀၂၄ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး လမ်းညွှန်တွင် “သန့်ရှင်းရေး မပြုမီ စစ်ဆေးခြင်း” ကို ပထမ အဆင့်အဖြစ် အကြံပြုထားသည်။ အောက်ပါ အဆင့်များကို စနစ်တကျ လိုက်နာသင့်သည်။

1. အခြေအနေ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း။ ပစ္စည်း၏ ရှိပြီးသား အက်ကွဲကြောင်း၊ အရောင်မှိန်မှု၊ ချွတ်ယွင်းချက်များကို ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူး၍ မှတ်တမ်းတင်ပါ။ ဤသည်က နောက်ပိုင်း ပြောင်းလဲမှုကို နှိုင်းယှဉ်ရန် အထောက်အကူဖြစ်သည်။
2. ဖုန်သုတ်ခြင်း။ အမွေးနုပါသော brush သို့မဟုတ် microfiber အဝတ်ဖြင့် ဖုန်များကို ညင်သာစွာ သုတ်ပါ။ ကြေးပန်းထိမ်နှင့် ရွှေချည်ထိုးများတွင် ပွတ်တိုက်ခြင်းမျိုး လုံးဝ မပြုလုပ်ပါနှင့်။
3. ပစ္စည်းအလိုက် သင့်လျော်သော နည်းရွေးချယ်ခြင်း။ ကျောက်ဆစ်၊ သစ်သားပန်းပု၊ ပိုးထည်၊ ကြေးထည် တစ်ခုစီအတွက် မတူညီသော သန့်ရှင်းရေး ဆေးရည်နှင့် နည်းလမ်း လိုအပ်သည်။
4. အစမ်း စစ်ဆေးခြင်း။ သန့်ရှင်းရေး ဆေးရည်ကို မမြင်သာသော ထောင့်ကွက်လေးတွင် အရင် စမ်းသပ်၍ အရောင် ပျက်စီးခြင်း ရှိ၊ မရှိ ၂၄ နာရီ စောင့်ကြည့်ပါ။
5. ခြောက်သွေ့စေခြင်းနှင့် ပြန်လည်သိမ်းဆည်းခြင်း။ အရိပ်ထဲတွင်သာ ခြောက်စေပြီး တိုက်ရိုက် နေရောင်ခြည် ရှောင်ပါ။

မြန်မာ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာန ၏ ၂၀၂၅ နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာအရ ထိန်းသိမ်းသူ ၁၀ ဦးတွင် ၇ ဦးခန့်သည် “အစမ်း စစ်ဆေးခြင်း” အဆင့်ကို ကျော်လွှားလေ့ရှိပြီး ၎င်းက အရောင်တင် ပစ္စည်းများ ပျက်စီးရသည့် အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် တစ်ဆင့်ချင်း မဆောင်ရွက်မီ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် စမ်းသပ်ခြင်းကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ အထူးသဖြင့် တန်ဖိုးကြီး အမွေအနှစ် ပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် မလုပ်ဘဲ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်ခြင်းက ပိုမို စိတ်ချရသည်။

ထိန်းသိမ်းရေး ပစ္စည်းများ၏ ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ဈေးနှုန်း အသေးစိတ်

လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် မှန်ကန်သော ကိရိယာများ ဝယ်ယူခြင်းသည် ပစ္စည်း ပျက်စီး၍ ပြန်လည် ပြုပြင်ရသည့် စရိတ်ထက် များစွာ သက်သာသည်။ မန္တလေး ဈေးကွက် ၂၀၂၆ စစ်တမ်း (မြန်မာ့ရိုးရာ လက်မှုအနုပညာ အသင်း ၂၀၂၆) အရ အောက်ပါ ပုံမှန် ကုန်ကျစရိတ်များကို တွေ့ရသည်။

ICOM (နိုင်ငံတကာ ပြတိုက်များ ကောင်စီ) ၏ ၂၀၂၃ ထိန်းသိမ်းရေး စရိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်တွင် ကြိုတင် ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ် ၁ ကျပ်လျှင် နောက်ပိုင်း ပြန်လည် ပြုပြင်ရေး စရိတ် ၁၀ ကျပ်အထိ သက်သာစေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပထမ နှစ်တွင် ကျပ် ၅၀,၀၀၀ ခန့် ရင်းနှီး၍ silica gel၊ acid-free စက္ကူနှင့် သင့်လျော်သော ဗီရိုကို စီစဉ်ထားလျှင် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုအတွင်း ကုန်ကျမည့် ပြန်ပြင် စရိတ်ကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်သည်။ ဈေးကွက်တွင် တင်သွင်း ပစ္စည်းများ ဈေးကြီးသော်လည်း ဒေသထွက် အစားထိုး ပစ္စည်းများကိုလည်း ရွေးချယ်နိုင်ပြီး ၎င်းက အသေးစား စုဆောင်းသူများအတွက် စရိတ်ကို ထက်ဝက်ခန့် သက်သာစေသည်။

ထိန်းသိမ်းနည်း ချဉ်းကပ်ပုံ သုံးမျိုး နှိုင်းယှဉ်ချက်

လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရာတွင် ချဉ်းကပ်ပုံ အဓိက သုံးမျိုး ရှိသည်။ ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခြင်း (DIY)၊ ကျွမ်းကျင်သူ ထံ အပ်နှံခြင်း၊ နှင့် ပြတိုက် အဆင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ မိမိ ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုး၊ အရွယ်အစားနှင့် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ရန် အောက်ပါ ဇယားက အထောက်အကူ ပြုသည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာန ၂၀၂၅ ၏ အကြံပြုချက်အရ ကျပ် သိန်း ၁၀ အထက် တန်ဖိုးရှိသော သို့မဟုတ် နှစ် ၅၀ ကျော် သက်တမ်းရှိသော ပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် မပြုပြင်ဘဲ ကျွမ်းကျင်သူ ထံ အပ်နှံသင့်သည်။ DIY နည်းသည် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာသော်လည်း မှားယွင်းသော ဆေးရည် အသုံးပြုမိပါက ပြန်လည် ပြုပြင်၍ မရနိုင်သော ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ICOM ၂၀၂၃ စစ်တမ်းအရ ထိန်းသိမ်းမှု မအောင်မြင်သည့် ဖြစ်ရပ် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် မသင့်လျော်သော ကိုယ်တိုင် သန့်ရှင်းရေး ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပစ္စည်း တန်ဖိုးမြင့်လေ ကျွမ်းကျင်သူ ဦးတည်လေ သင့်လေဖြစ်သည်။

မန္တလေး ဒေသတွင်း လက်မှုပစ္စည်း ဈေးကွက်နှင့် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ

မန္တလေးသည် မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုပညာ၏ အချက်အချာ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရွှေချည်ထိုး၊ ကြေးပန်းထိမ်၊ ကျောက်ဆစ်၊ သားရေ ရုပ်သေး၊ နှင့် ထန်းလျက်ဖြူ ပန်းပု အစရှိသော လက်မှုပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှု နှင့် ထိန်းသိမ်းမှု အတွေ့အကြုံ အကြွယ်ဝဆုံး နေရာ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ လက်မှုအနုပညာ အသင်း ၂၀၂၆ ၏ မှတ်တမ်းအရ မန္တလေးတွင် မှတ်ပုံတင် လက်မှုပညာရှင် ၃,၀၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ထိန်းသိမ်း ပြုပြင်ရေး ဝန်ဆောင်မှုကိုပါ ပေးနိုင်သည်။

ကျွမ်းကျင်သူ ရှာဖွေရာတွင် ဆွေစဉ်မျိုးဆက် လက်မှုပညာဖြင့် နာမည်ရသော နယ်မြေများကို ဦးစားပေး ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ ဥပမာ ကျောက်ဆစ် လုပ်ငန်းအတွက် ကျောက်ဆစ်တန်း ရပ်ကွက်၊ ရွှေချည်ထိုးအတွက် ၃၆ လမ်းဝန်းကျင်၊ ကြေးသွန်းနှင့် ကြေးပန်းထိမ်အတွက် တမ္ပဝတီ နယ်မြေတို့ ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်း တစ်မျိုးချင်းအတွက် သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူကိုသာ ရွေးချယ်ခြင်းက အရေးကြီးသည်။ ကြေးပညာရှင်က ပိုးထည်ကို၊ ပိုးထည် ပညာရှင်က ကျောက်ဆစ်ကို ကောင်းစွာ မထိန်းသိမ်းနိုင်ပေ။

ဈေးကွက် အခြေအနေအနေဖြင့်လည်း မန္တလေးတွင် ဒေသထွက် သဘာဝ ဆေးရည်များ၊ ထန်းသားနှင့် ကျွန်းသား အစားထိုး ပစ္စည်းများကို တင်သွင်း ပစ္စည်းထက် သက်သာစွာ ဝယ်ယူနိုင်သည်။ UNESCO ၂၀၂၄ ၏ မြန်မာ ရိုးရာ လက်မှု ဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာက မန္တလေး ဒေသ၏ ရိုးရာ ထိန်းသိမ်းနည်း အသိပညာသည် မျိုးဆက်မှ မျိုးဆက် ပျောက်ကွယ်လာနေသဖြင့် မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းရန် အရေးတကြီး လိုအပ်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဒေသခံ ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ် လေ့လာခြင်းသည် ပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရုံသာမက ရိုးရာ ဗဟုသုတကိုပါ ဆက်လက် ရှင်သန်စေသည့် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။

အမေးအဖြေ ကဏ္ဍ

လက်မှုပစ္စည်းကို မည်မျှ ကြာကြာတစ်ကြိမ် သန့်ရှင်းရေး လုပ်သင့်သနည်း

ပစ္စည်းအမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဖုန်သုတ်ခြင်းကို လ ၁ ကြိမ်မှ ၂ ကြိမ်ခန့် ညင်သာစွာ ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်း ဆေးရည်ဖြင့် နက်ရှိုင်းစွာ သန့်ရှင်းရေးကို နှစ်စဉ် ၁ ကြိမ် သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် လိုအပ်မှသာ လုပ်သင့်သည်။ မြန်မာ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန ၂၀၂၅ က အလွန်အကျွံ သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်ခြင်းသည် အရောင်တင် မျက်နှာပြင်နှင့် ရွှေချည် ထိုးထည်များကို ဖုန်တက်စေသကဲ့သို့ ပျက်စီးစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် “လိုအပ်မှသာ ထိ” ဟူသော မူကို လိုက်နာပါ။

ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် အနည်းဆုံး ဘယ်လောက် အကုန်အကျ ခံရမည်နည်း

အသေးစား စုဆောင်းသူ တစ်ဦးအနေဖြင့် ကြိုတင် ကာကွယ်ရေးအတွက် silica gel၊ acid-free စက္ကူ၊ ဂွမ်း လက်အိတ်နှင့် microfiber အဝတ် အပါအဝင် အခြေခံ ပစ္စည်းများကို ကျပ် ၃၀,၀၀၀ မှ ၅၀,၀၀၀ ခန့်ဖြင့် စတင်နိုင်သည် (မြန်မာ့ရိုးရာ လက်မှုအနုပညာ အသင်း ၂၀၂၆)။ ကျွမ်းကျင်သူ ထိန်းသိမ်းမှု လိုအပ်ပါက ပစ္စည်း ၁ ခုလျှင် ကျပ် ၅၀,၀၀၀ မှ ၂၀၀,၀၀၀ အထိ ကုန်ကျနိုင်သည်။ ICOM ၂၀၂၃ အရ ကြိုတင် ကာကွယ်ရေး စရိတ်သည် နောက်ပိုင်း ပြန်ပြင် စရိတ်ထက် ဆ ၁၀ ခန့် သက်သာသဖြင့် အစောပိုင်း ရင်းနှီးမှုက အကျိုးအများဆုံး ဖြစ်သည်။

ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ကျွမ်းကျင်သူ အပ်နှံခြင်း ဘယ်ဟာက ပိုကောင်းသနည်း

ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုးနှင့် သက်တမ်းပေါ် မူတည်သည်။ သာမန် အိမ်သုံး လက်မှုပစ္စည်းများကို သင့်လျော်သော ဗဟုသုတ ရှိပါက ကိုယ်တိုင် ထိန်းသိမ်းနိုင်သော်လည်း ကျပ် သိန်း ၁၀ အထက် တန်ဖိုးရှိသော သို့မဟုတ် နှစ် ၅၀ ကျော် ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများကို ကျွမ်းကျင်သူ ထံ အပ်နှံသင့်သည် (မြန်မာ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန ၂၀၂၅)။ ICOM ၂၀၂၃ စစ်တမ်းအရ ထိန်းသိမ်းမှု မအောင်မြင်မှု ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် မသင့်လျော်သော ကိုယ်တိုင် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်သဖြင့် တန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းများတွင် ကျွမ်းကျင်သူက ပိုစိတ်ချရသည်။

မန္တလေးတွင် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ထိန်းသိမ်းရေး ကျွမ်းကျင်သူကို မည်သို့ ရှာရမည်နည်း

ပစ္စည်းအမျိုးအစားအလိုက် ဆွေစဉ်မျိုးဆက် နာမည်ရ နယ်မြေများကို ဦးစားပေး ဆက်သွယ်ပါ။ ကျောက်ဆစ်အတွက် ကျောက်ဆစ်တန်း၊ ရွှေချည်ထိုးအတွက် ၃၆ လမ်းဝန်းကျင်၊ ကြေးပန်းထိမ်အတွက် တမ္ပဝတီ ဒေသများ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ လက်မှုအနုပညာ အသင်း ၂၀၂၆ တွင် မှတ်ပုံတင် ပညာရှင် ၃,၀၀၀ ကျော် စာရင်း ရှိသဖြင့် အသင်း မှတ်တမ်းကို စစ်ဆေးခြင်းက အကောင်းဆုံး အစ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ယခင် လုပ်ငန်း ဓာတ်ပုံ မှတ်တမ်းနှင့် အသုံးပြုသော ဆေးရည် အမျိုးအစားကိုလည်း ကြိုတင် မေးမြန်း စိစစ်သင့်ပြီး အမွေအနှစ် ပစ္စည်းကို မအပ်နှံမီ သေးငယ်သော လုပ်ငန်းဖြင့် စမ်းသပ်ခြင်းက ပိုမို လုံခြုံစေသည်။

လက်တွေ့ ဖြစ်ရပ်လေ့လာချက် – ယွန်းထည် ပန်းကန်လုံး တစ်ခုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခြင်း

၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ပန်းတင်တန်း ရပ်ကွက်ရှိ ယွန်းထည် လက်မှုပညာရှင် တစ်ဦးထံ အသက် ၈၀ ကျော် သက်တမ်းရှိသော အိမ်ထောင်စု ယွန်းထည် ပန်းကန်လုံး တစ်ခုကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ICCROM 2024 ၏ အာရှ လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး လမ်းညွှန်တွင် ဖော်ပြထားသော အဆင့်ဆင့် နည်းစနစ်ကို လက်တွေ့ မည်သို့ အသုံးချရမည်ကို ရှင်းလင်းစွာ ပြသသည်။

ပထမအဆင့်အနေဖြင့် ပန်းကန်လုံး၏ အခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အပြင်ဘက် သရဖူ (thitsi) လွှာတွင် အက်ကြောင်း ၁၇ ကြောင်း တွေ့ရှိပြီး အောက်ခြေတွင် ဖန်စီ ပျက်စီးမှု ၂ စင်တီမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ Smithsonian Museum Conservation Institute 2022 အစီရင်ခံစာအရ ယွန်းထည်များ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် စိုထိုင်းဆ အပြောင်းအလဲကြောင့် အက်ကြောင်းရာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်သည် ပစ္စည်းကို RH ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိ အခန်းတွင် ၁၄ ရက် ဦးစွာ ထားရှိ၍ အစိုဓာတ် ညီမျှအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

သန့်ရှင်းရေးအတွက် ရေနွေးနွေး မသုံးဘဲ ဝါဂွမ်းကို ရေနှင့် ethanol ၅ ရာခိုင်နှုန်း ရောစပ်၍ နုညံ့စွာ သုတ်ခဲ့သည်။ အက်ကြောင်းများကို ဆီးသီး ဆေး (lac-based consolidant) ဖြင့် ဖြည်းညှင်းစွာ ဖြည့်ပြီး ၂၄ နာရီ အေးခဲစေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် raw thitsi အပါး အလွှာ တစ်ထပ် ပြန်လည် တင်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း လုပ်ငန်းစဉ်မှာ ၂၁ ရက်ကြာမြင့်ပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာ ကျပ် ၈၅,၀၀၀ ခန့်သာ ဖြစ်ကာ၊ Myanmar Traditional Artisans Association 2023 ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ အသစ်ဝယ်ယူခြင်းထက် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း သက်သာသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ အစိုဓာတ် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် မူရင်း ပစ္စည်းသုံး ပြုပြင်ခြင်း တို့၏ အရေးပါမှုကို သက်သေပြသည်။

စိုထိုင်းဆနှင့် အပူချိန် တိုင်းတာ စောင့်ကြည့်ရေး ကိရိယာများ

လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းခြင်းတွင် မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို ဂဏန်းဖြင့် တိုင်းတာ စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။ ICOM-CC 2024 ၏ အကြံပြုချက်အရ စုဆောင်းထားသော လက်မှုပစ္စည်းများအတွက် သင့်လျော်သော စိုထိုင်းဆ (relative humidity) မှာ ၄၅ မှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အပူချိန်မှာ ၁၈ မှ ၂၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။ ဤတန်ဖိုးများကို တိကျစွာ သိရှိရန် ကိရိယာ အသုံးပြုရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်။

အလွယ်ဆုံး စတင်နည်းမှာ digital hygrometer တစ်လုံးကို သိုလှောင်ခန်း သို့မဟုတ် ဗီရိုအတွင်း ထားရှိ၍ နေ့စဉ် ဖတ်ရှုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပိုမို တိကျရန် Elitech RC-4HC ကဲ့သို့ data logger များက မိနစ် ၁၀ ခြားတိုင်း အလိုအလျောက် မှတ်တမ်းတင်ပြီး၊ စိုထိုင်းဆ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တက်လာပါက သတိပေး ဂရပ်ဖ် ပြသနိုင်သည်။ Smithsonian MCI 2022 အရ စိုထိုင်းဆ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲမှုသည် သစ်သားနှင့် ယွန်းထည်တွင် micro-crack ဖြစ်စေသည်။

တိုင်းတာချက် မှတ်တမ်းကို လစဉ် ဇယားဖြင့် မှတ်သားထားသင့်သည်။ စိုထိုင်းဆ မြင့်တက်လာပါက silica gel သို့မဟုတ် dehumidifier သုံး၍ ထိန်းချုပ်ပြီး၊ ခြောက်သွေ့လွန်းပါက ရေပန်း သေတ္တာငယ် (humidity buffer) ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပျက်စီးမှု မဖြစ်မီ ကြိုတင် ကာကွယ်နိုင်ပြီး၊ ထိန်းသိမ်းရေး ကုန်ကျစရိတ်ကိုပါ သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်သည်။

မေးလေ့ရှိသော နောက်ထပ် မေးခွန်းများ

စိုထိုင်းဆ တိုင်းတာသည့် ကိရိယာ မဝယ်နိုင်ပါက ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ

ကိရိယာ မဝယ်နိုင်သေးပါက ရိုးရာ နည်းလမ်းဖြင့် ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ဗီရိုအတွင်း ထည့်ထားသော ဆားကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် အကဲဖြတ်နိုင်ပြီး၊ ဆားသည် စိုစွတ်လာပါက အစိုဓာတ် မြင့်နေကြောင်း ပြသသည်။ သို့သော် ဤနည်းမှာ တိကျမှု နည်းသောကြောင့်၊ အနည်းဆုံး ကျပ် ၂၅,၀၀၀ ခန့်ဖြင့် ThermoPro TP50 ကဲ့သို့ ရိုးရှင်းသော digital hygrometer တစ်လုံး ဝယ်ယူရန် အကြံပြုသည်။ ICOM-CC 2024 အရ ပတ်ဝန်းကျင် တိုင်းတာမှု မရှိဘဲ ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် မှန်းဆရုံသာ ဖြစ်ပြီး ပျက်စီးမှု အန္တရာယ် ပိုမြင့်သည်။ ကိရိယာ တစ်လုံးတည်းဖြင့်ပင် ဗီရို နှစ်လုံးအတွက် လှည့်လည် တိုင်းတာနိုင်သည်။

ယွန်းထည် အက်ကြောင်းများကို ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်လို့ ရပါသလား

သေးငယ်သော အက်ကြောင်းများကို သတိထား၍ ကိုယ်တိုင် ထိန်းသိမ်းနိုင်သော်လည်း၊ ပြုပြင်ခြင်း (restoration) ကိုမူ ကျွမ်းကျင်သူ လက်ထဲတွင်သာ ထားသင့်သည်။ Smithsonian MCI 2022 အကြံပြုချက်အရ၊ မမှန်ကန်သော ဆေးရည် သို့မဟုတ် ဆီ အသုံးပြုပါက မူရင်း thitsi လွှာကို ထာဝစဉ် ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ အိမ်တွင် လုပ်နိုင်သည်မှာ အစိုဓာတ် ထိန်းညှိခြင်း၊ ဖုန်သုတ်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက် နေရောင် ရှောင်ခြင်း ခန့်သာ ဖြစ်သည်။ အက်ကြောင်း ၁ စင်တီမီတာထက် ကြီးပါက သို့မဟုတ် ဖန်စီ ကွာကျနေပါက၊ မန္တလေး ပန်းတင်တန်း ရပ်ကွက်ရှိ အတွေ့အကြုံရှိ ပညာရှင်ထံ ယူဆောင်သွားခြင်းက ပစ္စည်း တန်ဖိုးကို ထိန်းသိမ်းပေးသည်။

ဖြစ်ရပ်လေ့လာချက်ထဲက နည်းစနစ်ကို အခြား ပစ္စည်းတွေမှာ သုံးလို့ ရပါသလား

ရပါသည်။ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ အစိုဓာတ် ညီအောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ နုညံ့စွာ သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် မူရင်း ပစ္စည်းသုံး ပြုပြင်ခြင်း ဟူသော အခြေခံ မူဘောင်သည် ကြေးထည်၊ သစ်သားထွင်းထု၊ ပိုးထည်နှင့် ကျောက်စီ ပစ္စည်းများတွင်လည်း သက်ဆိုင်သည်။ သို့သော် သုံးသည့် ဆေးရည်နှင့် အစိုဓာတ် တန်ဖိုးက ပစ္စည်းအလိုက် ကွဲပြားသည်။ ICCROM 2024 လမ်းညွှန်အရ၊ ပိုးထည်အတွက် စိုထိုင်းဆ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ သတ္တုပစ္စည်းအတွက် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက် ထားသင့်သည်။ အရေးအကြီးဆုံးမှာ ပစ္စည်း၏ အခြေအနေကို ဦးစွာ မှတ်တမ်းတင်ပြီးမှ၊ နည်းလမ်း တစ်ခုစီကို ဂရုတစိုက် ရွေးချယ်ရန် ဖြစ်သည်။

data logger မှ ရရှိသော မှတ်တမ်းကို ဘယ်လို အသုံးချရမလဲ

data logger မှ ရရှိသော ဂရပ်ဖ်ကို လစဉ် သို့မဟုတ် ရာသီအလိုက် ပြန်လည် သုံးသပ်ခြင်းဖြင့် ပြဿနာ ကြိုတင် မြင်နိုင်သည်။ ဥပမာ မိုးရာသီတွင် စိုထိုင်းဆ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တက်နေသည်ကို တွေ့ပါက၊ silica gel ပမာဏ တိုးမြှင့်ခြင်း သို့မဟုတ် dehumidifier ထည့်သွင်းခြင်း ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။ Testo 174H ကဲ့သို့ ကိရိယာများသည် USB ဖြင့် ကွန်ပျူတာသို့ ချိတ်ဆက်၍ Excel ဖိုင်အဖြစ် ထုတ်ယူနိုင်သည်။ ICOM-CC 2024 အရ၊ အနည်းဆုံး တစ်နှစ် မှတ်တမ်း စုဆောင်းမှသာ ရာသီအလိုက် ပုံစံကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်နိုင်ပြီး၊ ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ်ကို ပိုမို တိကျစွာ ချမှတ်နိုင်သည်။ မှတ်တမ်းကို သိမ်းဆည်းထားခြင်းသည် နောင်လာမည့် ပြုပြင်မှုများအတွက်လည်း အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။

လက်မှုပစ္စည်းများ ဘေးကင်းစွာ ထုပ်ပိုးပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်နည်း

မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်းများကို ပြသပွဲများ၊ ဝယ်ယူသူထံ ပေးပို့ခြင်း သို့မဟုတ် အိမ်ပြောင်းရွှေ့ခြင်းအတွက် သယ်ယူရာတွင် ပျက်စီးမှုအများစုသည် သိမ်းဆည်းနေစဉ်မဟုတ်�’�’ ‘သယ်ယူနေစဉ်’ ဖြစ်ပွားသည်။ ICOM (International Council of Museums) ၏ 2022 ထုပ်ပိုးလမ်းညွှန်အရ ပြတိုက်ပစ္စည်း ပျက်စီးမှု၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် သယ်ယူပို့ဆောင်စဉ် တုန်ခါမှုနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် ထုပ်ပိုးနည်းမှန်ကန်မှုသည် ထိန်းသိမ်းရေး၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

ယွန်းထည်၊ ကြေးထည်နှင့် သစ်သားပန်းပုကဲ့သို့ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးအတွက် အဆင့်ဆင့် ထုပ်ပိုးနည်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

1. ပစ္စည်းကို အက်ဆစ်ကင်း တစ်ရှူး (acid-free tissue) ဖြင့် ဦးစွာ ပတ်ပါ။ သာမန်သတင်းစာသည် အက်ဆစ်ပါဝင်၍ ယွန်းမျက်နှာပြင်ကို ဝါကျင်စေသည်။
2. ဒုတိယအလွှာအဖြစ် bubble wrap သို့မဟုတ် ဖောမ်အကာအကွယ်ဖြင့် ထပ်ပတ်ပြီး တုန်ခါမှု စုပ်ယူနိုင်စေပါ။
3. သေတ္တာအတွင်း ပစ္စည်းနှင့် နံရံကြားတွင် အနည်းဆုံး ၅ စင်တီမီတာ ကြားအကွာအဝေး ထားရှိ၍ ဖောမ်စ သို့မဟုတ် စက္ကူရစ်ဖြင့် ဖြည့်ပါ။
4. သေတ္တာအပြင်တွင် “Fragile” နှင့် အပေါ်အောက် မြှားအမှတ်အသား တပ်ပါ။
5. စိုထိုင်းဆ ထိန်းညှိရန် silica gel အိတ်ငယ် ၂ ထုပ်မှ ၃ ထုပ် ထည့်ပါ။

မြန်မာ့ လက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များ အသင်း၏ 2023 အစီရင်ခံစာအရ မန္တလေးမှ ရန်ကုန်သို့ လက်မှုပစ္စည်း ပေးပို့ရာတွင် မှန်ကန်စွာ ထုပ်ပိုးခြင်းသည် သယ်ယူစဉ် ပျက်စီးမှုကို ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ကြေးထည်များအတွက် မျက်နှာပြင်ချင်း ထိတွေ့ပွတ်တိုက်မှု ရှောင်ရန် တစ်ခုစီ သီးခြားထုပ်ပိုးသင့်ပြီး၊ အပူရှိန်မြင့် ကားနောက်ခန်းတွင် နာရီပေါင်းများစွာ ထားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သင့်သည်။ အကွာအဝေး ၅၀ ကီလိုမီတာအထက် သယ်ယူပါက မီးခိုးကင်း၊ အပူချိန်ထိန်းညှိနိုင်သော ယာဉ်ကို ဦးစားပေးရွေးချယ်ပါ။

အာမခံ၊ တန်ဖိုးသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း

တန်ဖိုးကြီး လက်မှုပစ္စည်းများ စုဆောင်းသူများအတွက် ထိန်းသိမ်းရေးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂရုစိုက်မှုသာမက မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် အာမခံကိုပါ ဆိုလိုသည်။ UNESCO ၏ 2021 ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် မှတ်တမ်းတင်ရေး လမ်းညွှန်အရ ပစ္စည်းတစ်ခုစီအတွက် မှတ်တမ်း (provenance record) ရှိခြင်းသည် ပြန်လည်ရှာဖွေနိုင်ခြေ၊ အာမခံတောင်းဆိုနိုင်ခြေနှင့် တန်ဖိုးထိန်းသိမ်းနိုင်ခြေကို သိသာစွာ မြှင့်တင်ပေးသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ပစ္စည်းတစ်ခုစီအတွက် အောက်ပါအချက်များပါဝင်သော ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖန်တီးသင့်သည်။

• ဝယ်ယူရရှိသည့် ရက်စွဲ၊ နေရာနှင့် ဈေးနှုန်း
• အရွယ်အစား၊ အလေးချိန်နှင့် ပစ္စည်းအမျိုးအစား (ယွန်း၊ ကြေး၊ ရွှေချည်ထိုး စသည်)
• လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု မှတ်တမ်း
• ဘေးတိုက်၊ ရှေ့တိုက်နှင့် အသေးစိတ်အပိုင်းများ၏ ဓာတ်ပုံ အနည်းဆုံး ၅ ပုံ

တန်ဖိုးသတ်မှတ်ရာတွင် ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်အကဲဖြတ်သင့်သည်။ အကြောင်းမှာ ရှေးဟောင်း လက်မှုပစ္စည်းများ၏ ဈေးကွက်တန်ဖိုးသည် ပြောင်းလဲတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ကုန်သည်များ အသင်း၏ 2024 ခန့်မှန်းချက်အရ အရည်အသွေးကောင်း ရှေးယွန်းထည်များ၏ တန်ဖိုးသည် ၂၀၁၉ မှ ၂၀၂၄ အတွင်း ပျမ်းမျှ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းနှင့် ဓာတ်ပုံများကို cloud storage နှင့် ပြင်ပ hard drive နှစ်နေရာတွင် မိတ္တူ သိမ်းဆည်းထားခြင်းဖြင့် မီးဘေး၊ ရေဘေးကဲ့သို့ မမျှော်လင့်သော ဆုံးရှုံးမှုများတွင်ပင် မှတ်တမ်းများ လုံခြုံစေသည်။

မေးလေ့ရှိသော ထပ်ဆောင်း မေးခွန်းများ

လက်မှုပစ္စည်းကို စာတိုက်မှ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ပေးပို့လို့ ဘေးကင်းပါသလား?

ဘေးကင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်း ထုပ်ပိုးနည်းနှင့် ကြေညာချက်အပေါ် မူတည်သည်။ နိုင်ငံတကာ ပို့ဆောင်ရာတွင် ပစ္စည်းကို နှစ်ထပ် သေတ္တာ (box-in-box) နည်းဖြင့် ထုပ်ပိုးပြီး အတွင်းဘက်တွင် bubble wrap နှင့် ဖောမ်အကာ ထည့်သင့်သည်။ ယွန်းထည်နှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများသည် ပို့ကုန် ကန့်သတ်ချက်ရှိနိုင်သဖြင့် မပို့မီ ဆက်စပ်ဌာန၏ ခွင့်ပြုချက် စစ်ဆေးပါ။ အာမခံပါသော express service ကို ရွေးချယ်၍ ပစ္စည်းတန်ဖိုးအတိအကျ ကြေညာထားခြင်းဖြင့် ပျက်စီး၊ ပျောက်ဆုံးမှုဖြစ်ပါက လျော်ကြေး တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ဖြစ်နိုင်လျှင် tracking ပါသော နည်းလမ်းကိုသာ အသုံးပြုပါ။

တန်ဖိုးသတ်မှတ်ရန် ကျွမ်းကျင်သူ ဘယ်လို ရှာရမလဲ?

မန္တလေးတွင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တန်ဖိုးသတ်မှတ်နိုင်သူများကို ရှေးဟောင်းပစ္စည်းဆိုင်ကြီးများ၊ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းဟောင်းများနှင့် လက်မှုပညာ အသင်းအဖွဲ့များမှတစ်ဆင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။ တန်ဖိုးသတ်မှတ်သူ ရွေးချယ်ရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းအမျိုးအစား (ဥပမာ ယွန်းထည် သို့မဟုတ် ကြေးသွန်းပစ္စည်း) တွင် အတွေ့အကြုံ ရှိမရှိ မေးမြန်းပါ။ တန်ဖိုးကြီးသော ပစ္စည်းများအတွက် ပညာရှင် ၂ ဦးထံမှ သီးခြား အကဲဖြတ်ချက်ရယူပြီး စာဖြင့်ရေးသား ထောက်ခံချက် တောင်းခံသင့်သည်။ ဈေးနှုန်းအတွက်သာမက ပစ္စည်း၏ မှန်ကန်မှု (authenticity) ကိုပါ အတည်ပြုပေးနိုင်သူကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် နောင်တွင် ရောင်းဝယ်ရာ၌ အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။

silica gel အိတ်များကို ဘယ်နှစ်ကြိမ် လဲလှယ်သင့်သလဲ?

Silica gel သည် စိုထိုင်းဆ စုပ်ယူနိုင်စွမ်း ကန့်သတ်ချက်ရှိသဖြင့် ပုံမှန် စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ ဆေတ္တာ သို့မဟုတ် ပြခန်းပိတ်အတွင်း ထည့်ထားသော အိတ်များကို ၃ လမှ ၆ လတစ်ကြိမ် စစ်ဆေးပြီး လဲလှယ် သို့မဟုတ် ပြန်လည် အသက်သွင်းသင့်သည်။ အရောင်ပြောင်းသော indicating silica gel အမျိုးအစားသည် စုပ်ယူနိုင်စွမ်း ကုန်ဆုံးချိန်တွင် အပြာရောင်မှ ပန်းရောင်သို့ ပြောင်းသဖြင့် အသုံးဝင်သည်။ ပန်းရောင်ပြောင်းသွားပါက မီးဖို သို့မဟုတ် oven တွင် ၁၂၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် ၂ နာရီ အပူပေး၍ ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်သည်။ စိုထိုင်းဆ မြင့်သော မိုးရာသီတွင် စစ်ဆေးသည့် အကြိမ်ရေ ပိုများသင့်သည်။

ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းအတွက် ဘယ်လို software သုံးသင့်လဲ?

စုဆောင်းမှု အရွယ်အစားအပေါ် မူတည်၍ ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ပစ္စည်း ၂၀ မှ ၃၀ ခန့်အတွက် ရိုးရှင်းသော spreadsheet (Google Sheets သို့မဟုတ် Excel) ဖြင့် ကော်လံများ ခွဲ၍ ဓာတ်ပုံ link ထည့်ထားရုံဖြင့် လုံလောက်သည်။ ပစ္စည်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော စုဆောင်းသူများအတွက် Collectorz သို့မဟုတ် Artwork Archive ကဲ့သို့ collection management software များသည် တန်ဖိုးခြေရာခံခြင်း၊ အာမခံ အစီရင်ခံစာ ထုတ်ပေးခြင်းနှင့် ဓာတ်ပုံ စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့ကို တစ်နေရာတည်းတွင် ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သည်။ မည်သည့် software ကိုမဆို အသုံးပြုသည်ဖြစ်စေ၊ ဒေတာများကို cloud နှင့် ပြင်ပ drive နှစ်နေရာတွင် မိတ္တူ သိမ်းဆည်းထားရန် အရေးကြီးသည်။

ပိုးမွှား၊ ခြနှင့် မှိုကို စနစ်တကျ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်နည်း (IPM)

မန္တလေးနှင့် ဝန်းကျင်ဒေသများ၏ စိုစွတ်ပူအိုက်သော ရာသီဥတုကြောင့် သစ်သားအခြေခံ ယွန်းထည်၊ ထွင်းထုပစ္စည်းနှင့် ပိတ်ထည်လက်မှုပစ္စည်းများသည် ပိုးဖလံ (powderpost beetle)၊ ခြနှင့် ငွေငါးပိုး (silverfish) တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကို အလွယ်ခံရသည်။ ကမ္ဘာ့ ပြတိုက်များ လက်ခံကျင့်သုံးသော Integrated Pest Management (IPM) ချဉ်းကပ်နည်းသည် ဓာတုဆေး အလွန်အကျွံ မသုံးဘဲ စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ခြင်းကို ပေါင်းစပ် ဆောင်ရွက်သည်။

ပထမအဆင့်အနေဖြင့် ကပ်ငွေရောင် sticky trap များကို သိုလှောင်ခန်း ထောင့်များတွင် ထားရှိ၍ လ စဉ် ပိုးကောင် အရေအတွက်ကို မှတ်တမ်းတင်ပါ။ ပိုးကျရောက်နေသော ပစ္စည်းကို တွေ့ပါက Canadian Conservation Institute (CCI 2017) ၏ လမ်းညွှန်အရ အေးခဲ ကုသနည်း (freezing) ကို သုံးနိုင်သည်။ ပစ္စည်းကို ပလတ်စတစ်အိတ်ဖြင့် လေလုံအောင် ထုပ်ပြီး အပူချိန် −၃၀°C တွင် ၇၂ နာရီ၊ သို့မဟုတ် −၂၀°C တွင် ၁ ပတ်မှ ၂ ပတ် ထားခြင်းဖြင့် ပိုးကောင်နှင့် ဥများ အကုန် သေဆုံးသွားသည်။ အေးခဲကုသပြီးနောက် ပစ္စည်းကို အိတ်အတွင်း၌ပင် အသာအယာ ပြန်အပူပေးခြင်းဖြင့် ရေခိုး ထိခိုက်မှုကို ရှောင်ရှားပါ။

အေးခဲ၍ မရသော ထိခိုက်လွယ် ပစ္စည်းများအတွက် ဩက်ဆီဂျင် ဖယ်ရှားသည့် anoxic ကုသနည်းကို သုံးနိုင်သည်။ နိုက်ထရိုဂျင် သို့မဟုတ် Ageless oxygen scavenger ဖြင့် အိတ်အတွင်း ဩက်ဆီဂျင်ကို ၀.၁% အောက် ၂ ပတ်မှ ၄ ပတ် ထိန်းထားခြင်းဖြင့် ပိုးကောင်ကို သတ်နိုင်သည် (American Institute for Conservation လမ်းညွှန်)။ ကာကွယ်ရေးအနေဖြင့် ဆီလီကာ ဂျယ်ဖြင့် စိုထိုင်းဆကို ၅၅% အောက် ထိန်းပါ။ ခေတ်ဟောင်း နာ့ဖသလင်း (naphthalene) ဂေါ်လီများကို တိုက်ရိုက် မထိတွေ့စေပါနှင့်၊ ၎င်းတို့သည် ယွန်းထည်၏ မျက်နှာပြင်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ မှို စတင်ပေါက်ပါက ၇၀% isopropyl alcohol ကို ဝါဂွမ်းဖြင့် အသာ သုတ်၍ ဖယ်ပြီး လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော နေရာတွင် ခြောက်သွေ့စေပါ။

ရေဘေး၊ မီးဘေးနှင့် သဘာဝဘေး အရေးပေါ် ပြန်လည်ကယ်ဆယ်နည်း

မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးသည် မိုးရာသီ ရေကြီးခြင်းနှင့် မီးဘေး အန္တရာယ်ကို နှစ်စဉ် ရင်ဆိုင်ရသဖြင့် လက်မှုပစ္စည်း ပိုင်ရှင်တိုင်း အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေး အစီအစဉ် ကြိုတင် ပြင်ဆင်ထားသင့်သည်။ Canadian Conservation Institute ၏ Emergency Response လမ်းညွှန်အရ ရေစိုထိခိုက်ပြီးနောက် မှို ၂၄ နာရီမှ ၄၈ နာရီအတွင်း စတင်ပေါက်တတ်သဖြင့် ပထမ ၄၈ နာရီသည် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။

ရေဘေးခံ ပစ္စည်းများကို ကယ်ဆယ်ရာတွင် အောက်ပါ အဆင့်များကို လိုက်နာပါ။

1. လျှပ်စစ်လိုင်း ဖြတ်ပြီးမှ နေရာထဲ ဝင်ပါ၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဘေးကင်းရေး ဦးစားပေးပါ။
2. ယွန်းထည်နှင့် သစ်သားပစ္စည်းကို နေပူ တိုက်ရိုက် မထားဘဲ အရိပ်ရှိ၊ လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော နေရာတွင် ဖြည်းညင်းစွာ ခြောက်စေပါ၊ ရုတ်တရက် ခြောက်လျှင် အက်ကွဲတတ်သည်။
3. ပိတ်ထည်နှင့် စက္ကူပစ္စည်းများကို ဖိ မညှစ်ဘဲ blotting paper ဖြင့် ရေကို စုပ်ယူပါ။
4. ချက်ချင်း ခြောက်၍ မရသော ပိတ်ထည်များကို ပလတ်စတစ်ဖြင့် ထုပ်ပြီး ရေခဲသေတ္တာတွင် freeze လုပ်ထားကာ နောက်မှ စနစ်တကျ ကုသနိုင်သည် (American Institute for Conservation လမ်းညွှန်)။

မီးဘေး သို့မဟုတ် မီးခိုး ထိခိုက်မှုအတွက် ပြာနှင့် ကာဗွန် အနည်များကို ရေဖြင့် မပွတ်ဘဲ chemical sponge (vulcanized rubber sponge) ဖြင့် ခြောက်သွေ့စွာ အသာ ပွတ်ဖယ်ပါ။ ရေဖြင့် ပွတ်လျှင် မီးခိုးအနည်က အတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်ပြီး အကွက်ထင်တတ်သည်။ ICCROM နှင့် Blue Shield အဖွဲ့တို့က အကြံပြုသည်မှာ ဘေးအန္တရာယ် မဖြစ်မီ ပစ္စည်းအသီးသီး၏ ဓာတ်ပုံ၊ အရွယ်အစားနှင့် တန်ဖိုး မှတ်တမ်းကို စာရင်းပြုစုထားရန် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကြိုတင် မှတ်တမ်းရှိမှသာ အာမခံ တောင်းခံရာတွင်ရော ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရာတွင်ပါ အလွန် အထောက်အကူ ပြုသည်။ ထိခိုက်မှု ပြင်းထန်ပါက ဒေသခံ conservator ထံ ၄၈ နာရီအတွင်း ဆက်သွယ်ပါ။

ပိုးမွှားကာကွယ်ရေးနှင့် အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေး ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများ

အေးခဲ ကုသနည်းဖြင့် ယွန်းထည်ကို ပျက်စီးစေနိုင်ပါသလား။

သင့်တင့်စွာ ဆောင်ရွက်ပါက ပျက်စီးခြင်း မရှိပါ။ အဓိက အန္တရာယ်မှာ အပူချိန် ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ရေခိုးတွဲခြင်း နှစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ Canadian Conservation Institute (CCI 2017) လမ်းညွှန်အရ ပစ္စည်းကို ပလတ်စတစ်အိတ်ဖြင့် လေလုံအောင် ထုပ်ပြီးမှသာ −၃၀°C ထဲ ထည့်ရမည်။ ထိုသို့ ထုပ်ထားခြင်းဖြင့် ရေခိုးသည် ပစ္စည်းပေါ်တွင် မဟုတ်ဘဲ အိတ်အပြင်ဘက်တွင်သာ တွဲသဖြင့် ဘေးကင်းသည်။ အေးခဲပြီးနောက် အိတ်ကို ၂၄ နာရီ အခန်းအပူချိန်သို့ ဖြည်းညင်းစွာ ပြန်ရောက်စေမှသာ ဖွင့်ပါ။ ထိုနည်းသည် ဓာတုဆေး မသုံးဘဲ ပိုးသတ်နိုင်သဖြင့် ထိခိုက်လွယ်သော အနုပညာ ပစ္စည်းများအတွက် အလုံခြုံဆုံး ဖြစ်သည်။

ပိုးကျနေသည်ကို ဘယ်လို သိနိုင်မလဲ။

အသိသာဆုံး လက္ခဏာများမှာ သစ်သားပေါ်တွင် အပေါက်ငယ်လေးများ (၁ မီလီမီတာမှ ၂ မီလီမီတာ) ပေါ်လာခြင်း၊ အောက်ဘက်တွင် မှုန့်ညက်ညက် (frass) ကျနေခြင်းနှင့် ပိုးကောင် တကယ် တွေ့ရှိခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။ ပိုးကောင်များသည် ည အချိန် တက်ကြွတတ်သဖြင့် ည၌ စစ်ဆေးပါ။ sticky trap များကို နေရာအနှံ့ ထား၍ လစဉ် မှတ်တမ်းတင်ပါက ပိုးကျမှု အစောပိုင်းကို ဖမ်းမိနိုင်သည်။ မှုန့်ညက် အသစ်ကို ခွဲခြားရန် အဟောင်းကို သုတ်ပစ်ပြီး ၁ ပတ်အကြာတွင် ပြန်စစ်ပါ၊ မှုန့်အသစ် ထပ်ကျနေပါက ပိုး အသက်ရှင် နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည်။

ရေကြီး၍ ရေစိုသွားသော ပိတ်ထည်ကို ချက်ချင်း ဘာလုပ်ရမလဲ။

အရင်ဆုံး ပိတ်ထည်ကို ဆွဲဆန့်ခြင်း၊ ညှစ်ခြင်း မပြုပါနှင့်၊ စိုနေချိန်တွင် အမျှင်များ ပျက်စီးလွယ်သည်။ blotting paper သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသော ဝါဂွမ်းဖြင့် ဖိ၍ ရေကို စုပ်ယူပါ။ ပြန်ခြောက်ရန် နေရာ မရှိသေးပါက American Institute for Conservation လမ်းညွှန်အရ ပလတ်စတစ်ဖြင့် ထုပ်ပြီး freeze လုပ်ထားကာ မှို ပေါက်ခြင်းကို ကာကွယ်ထားနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်း အချိန်ရမှ အေးအေးဆေးဆေး ပြန်ခြောက်နိုင်သည်။ ခြောက်သောအခါ နေပူ တိုက်ရိုက် ရှောင်ပြီး ပန်ကာဖြင့် လေသွားလေလာ ကောင်းအောင် ပြုလုပ်ပါ။ ၄၈ နာရီအတွင်း ဆောင်ရွက်နိုင်မှသာ မှို ပေါက်ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်သည်။

အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေး ပစ္စည်းအဆင်သင့် (kit) တွင် ဘာတွေ ပါသင့်လဲ။

အခြေခံ kit တစ်ခုတွင် လေလုံ ပလတ်စတစ်အိတ် အမျိုးမျိုး၊ blotting paper၊ သန့်ရှင်းသော ဝါဂွမ်း၊ chemical sponge (မီးခိုးအနည် ဖယ်ရန်)၊ ၇၀% isopropyl alcohol၊ လက်အိတ်၊ ဆီလီကာ ဂျယ်၊ စိုထိုင်းဆ တိုင်းကိရိယာ (hygrometer)၊ မီးအိမ်နှင့် ရေစိုခံ မှတ်စုစာအုပ် တို့ ပါဝင်သင့်သည်။ ICCROM ၏ အကြံပြုချက်အရ kit နှင့်အတူ ပစ္စည်းတိုင်း၏ ဓာတ်ပုံ၊ တန်ဖိုးနှင့် conservator၊ အာမခံ ကုမ္ပဏီ ဖုန်းနံပါတ်များပါသော စာရင်းကို ရေစိုခံ အိတ်ထဲတွင် သိမ်းထားသင့်သည်။ kit ကို အိမ်၏ မြင့်သော၊ လွယ်လင့်တကူ ယူနိုင်သော နေရာတွင် ထားရှိပြီး ၆ လ တစ်ကြိမ် ပစ္စည်းများ သက်တမ်း မကုန်သေးကြောင်း စစ်ဆေးပါ။

Related Reading

• မန္တလေးမြို့၏ ရိုးရာလက်မှုပညာများ – ကြေးထည်၊ ပန်းထိမ်နှင့် ကျောက်စိမ်း
• မန္တလေး နှင့် ဗဂန် လက်မှုပစ္စည်း နှိုင်းယှဉ် – ဘယ်ဟာတန်ဖိုးရှိ
• မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း ဈေးနှုန်းများ နှင့် ဈေးညှိနည်း လမ်းညွှန်
• မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း လုပ်ငန်း စတင်နည်းနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု
• မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း ဝယ်နည်း – စစ်မှန်မှု စစ်ဆေးနည်း လမ်းညွှန်
• မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း သမိုင်းကြောင်းနှင့် မင်းဆက်အမွေအနှစ်
• မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုနည်းများ
• မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း အွန်လိုင်း ဝယ်ယူနည်းနှင့် အတုအစစ် ခွဲခြားနည်း
• မန္တလေး ကျောက်စိမ်း Review – ယုံကြည်ရသော ဆိုင်နှင့် ဝယ်နည်း
• မန္တလေး ကျောက်ထု Review – ဆိုင်ကောင်းများနှင့် ဈေးနှုန်း
• မန္တလေး ထည်ပန်းချီ နှင့် ကာလာဂါ ဆိုင်များ သုံးသပ်ချက်
• မန္တလေး ပန်းထိမ်လုပ်ငန်း နာမည်ကြီး မိသားစုများ သုံးသပ်ချက်
• မန္တလေး ပိုးထည် Review နှင့် လက်ရွေးစင် အထည်ဆိုင်များ

ကိုးကား အရင်းအမြစ်များ

• UNESCO World Heritage Centre – ပုဂံကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်း မှတ်တမ်း – https://whc.unesco.org/en/list/1588
• Burmese lacquerware – ယွန်းထည် ပြုလုပ်နည်း၊ အလွှာများနှင့် အေးခဲချိန် အကြောင်း မှတ်တမ်း (Wikipedia) – https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese_lacquerware
• Jadeite – ကျောက်စိမ်း မာကျောမှုနှင့် မြန်မာ့ ထုတ်လုပ်မှု အကြောင်း မှတ်တမ်း (Wikipedia) – https://en.wikipedia.org/wiki/Jadeite
• Canadian Conservation Institute – ပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် စိုထိုင်းဆ လမ်းညွှန် (Government of Canada) – https://www.canada.ca/en/conservation-institute.html
• Victoria and Albert Museum – ပြတိုက် ကာကွယ်ရေး ထိန်းသိမ်းမှု လမ်းညွှန် – https://www.vam.ac.uk

{“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”Article”,”headline”:”မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်နည်း”,”inLanguage”:”my”,”author”:{“@type”:”Organization”,”name”:”Editorial”},”publisher”:{“@type”:”Organization”,”name”:”Mandalaya Stories”},”datePublished”:”2026-06-13″,”about”:”မန္တလေး လက်မှုပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းနည်း”}